Το ελληνικό κοινοβούλιο ενέκρινε με δισταγμό το τρίτο πακέτο δανείων
Αναστατώνοντας ακόμη περισσότερο το ελληνικό πολιτικό σκηνικό, η Ελληνική Βουλή και η Ευρωομάδα ενέκριναν την Παρασκευή ένα αμφιλεγόμενο πακέτο μέτρων.
Αργά το βράδυ της Παρασκευής στην Ευρώπη, οι ηγέτες της Ευρωομάδας ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε κατ’ αρχήν συμφωνία σχετικά με το μνημόνιο κατανόησης της Τρίτης μεταξύ της Ελλάδας και των δανειστών της, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ΕΚ), της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ). Το πρωί της Παρασκευής, μετά από μια ολονύκτια συζήτηση, 222 από τα 300 μέλη του Ελληνικού Κοινοβουλίου (βουλευτές) ενέκριναν με δισταγμό πολυάριθμα πρόσθετα μέτρα λιτότητας και μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται ως αντάλλαγμα για νέα δάνεια ύψους έως και 86 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το νέο πρόγραμμα δανειοδότησης απαιτεί ακόμη την έγκριση αρκετών ακόμη εθνικών κοινοβουλίων, συμπεριλαμβανομένου του γερμανικού, αλλά αυτό αναμένεται μέχρι το βράδυ της Τετάρτης, γεγονός που θα επιτρέψει την εκταμίευση του πρώτου μέρους μιας δόσης ύψους 26 δισεκατομμυρίων ευρώ την Πέμπτη.
Η ικανοποίηση από τη συμφωνία είναι περιορισμένη, εκτός από τους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωομάδας. Πολλοί εστιάζουν στα μειονεκτήματά της: από τον Έλληνα πρωθυπουργό και την κυβέρνηση συνασπισμού του έως την αντιπολίτευση, τους απλούς Έλληνες, μια διεθνή ομάδα οικονομολόγων που δεν πιστεύουν ότι θα βοηθήσει στην επίλυση των προβλημάτων της Ελλάδας, και πολλούς Γερμανούς που δεν θέλουν να δεσμευτούν για νέα δάνεια προς την Ελλάδα. Ωστόσο, καθώς κανείς δεν προσφέρει ένα πιο βιώσιμο σχέδιο με την επίσημη έγκριση των πιστωτών της Ελλάδας, οι τράπεζές της έχουν άμεση ανάγκη ανακεφαλαιοποίησης ακόμη και μετά από επτά εβδομάδες κεφαλαιακών ελέγχων, και πάνω από 3 δισ. ευρώ οφείλονται στην ΕΚΤ στις 20 Αυγούστου, πολλοί υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα δεν είχε άλλη επιλογή από το να συμφωνήσει στα 57 μέτρα των 400 σελίδων νομοθεσίας που ψηφίστηκαν την Παρασκευή (επιπλέον των πάνω από 900 σελίδων των τελευταίων εβδομάδων).
Η συμφωνία βασίζεται στην υπόθεση ότι η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να συρρικνώνεται φέτος και το επόμενο έτος, αλλά θα επιστρέψει σε ρυθμό ανάπτυξης 2,7% το 2017 — μια πρόβλεψη που ορισμένοι οικονομολόγοι χαρακτηρίζουν μη ρεαλιστική. Το ΔΝΤ επιμένει να προσφερθεί ελάφρυνση του χρέους ώστε να καταστεί βιώσιμο το χρέος της Ελλάδας, καθώς επί του παρόντος δεν είναι, με ποσοστό 177% του ΑΕΠ πέρυσι· δεν θα συμφωνήσει να συμμετάσχει πλήρως στο νέο πρόγραμμα εκτός αν παρασχεθεί ελάφρυνση του χρέους. Η Γερμανία επιμένει στη συμμετοχή του ΔΝΤ και αντιτίθεται στην ελάφρυνση του χρέους, τουλάχιστον πριν από την πρώτη αξιολόγηση της συμμόρφωσης της Ελλάδας με το νέο πρόγραμμα. Ωστόσο, ο πρόεδρος της Ευρωομάδας, Jeroen Dijsselbloem, είναι αισιόδοξος ότι θα επιτευχθεί συμβιβασμός, ώστε το ΔΝΤ να αρχίσει να συμμετέχει πλήρως τον Οκτώβριο.
Η συμφωνία μεταξύ της Ελλάδας και των πιστωτών της περιλαμβάνει πολλά νέα μέτρα λιτότητας, όπως νέους και υψηλότερους φόρους (για παράδειγμα, σε ιδιωτικά σχολεία, αγορές στα ελληνικά νησιά, ναυτιλιακές εταιρείες, καύσιμα ντίζελ και αγρότες), αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης και μείωση των συντάξεων, καθώς και άλλους περιορισμούς στις κρατικές δαπάνες. Η συμφωνία απαιτεί επίσης πολλές σημαντικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης μιας αποτελεσματικότερης καταπολέμησης της διαφθοράς, της επιτάχυνσης της ιδιωτικοποίησης σημαντικών περιουσιακών στοιχείων και ενός ειδικού ταμείου για τα έσοδα, της απελευθέρωσης της αγοράς ενέργειας, του τερματισμού των περιορισμών στα «κλειστά» επαγγέλματα, της απελευθέρωσης της αγοράς (όσον αφορά το ψωμί, το γάλα, τα φάρμακα χωρίς ιατρική συνταγή και τα φαρμακεία, μεταξύ άλλων), καθώς και αλλαγών στη νομοθεσία για την εργασία, τη δημόσια διοίκηση, το δικαστικό σύστημα, την κοινωνική πρόνοια, την υγειονομική περίθαλψη, τον τραπεζικό τομέα, τη νομοθεσία περί κατασχέσεων και την είσπραξη φόρων.
Η Ελλάδα πρέπει να εξασφαλίσει την έγκριση των πιστωτών για όλα τα μέτρα που θα μπορούσαν να επηρεάσουν οποιοδήποτε στοιχείο της συμφωνίας, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών κανονισμών, και να υποβάλλεται σε τριμηνιαίες αξιολογήσεις προόδου και χρονοδιαγράμματα για νέες δράσεις που θα παρουσιάζουν οι πιστωτές, οι οποίοι μπορούν να αρνηθούν την εκταμίευση επιπλέον κονδυλίων εάν δεν είναι ικανοποιημένοι με την πρόοδο των Ελλήνων. Η Ελλάδα αναμένεται να επιτύχει πρωτογενές πλεόνασμα 0,25, 0,5, 1,75 και 3,5 τοις εκατό μεταξύ 2015 και 2018.
Κατά τη διάρκεια της ψηφοφορίας της Παρασκευής για τη συμφωνία με τους δανειστές, ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας έχασε την υποστήριξη περίπου του ενός τρίτου των βουλευτών του κόμματός του, του ΣΥΡΙΖΑ —ακόμη περισσότερων από ό,τι στην τελευταία αμφιλεγόμενη ψηφοφορία. Αυτό έφερε το επίπεδο της υποστήριξής του κάτω από το συνταγματικά απαιτούμενο ελάχιστο των 120 βουλευτών από τον κυβερνητικό συνασπισμό του ΣΥΡΙΖΑ και του δεξιού εθνικιστικού κόμματος Ανεξάρτητοι Έλληνες (ΑΝΕΛ). Σύμφωνα με πληροφορίες, σχεδιάζει να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης στο κοινοβούλιο μετά την ημερομηνία αποπληρωμής της ΕΚΤ στις 20 Αυγούστου. Ειδικά αν χάσει αυτή την ψηφοφορία — όπως είναι πιθανό, καθώς στερείται της υποστήριξης των βουλευτών του κόμματος της αντιπολίτευσης που ψήφισαν υπέρ της συμφωνίας της Παρασκευής — είναι πιθανό να διεξαχθούν νέες εθνικές εκλογές, πιθανώς ήδη από τον επόμενο μήνα.
Το όνομα του κύριου εταίρου στην κυβερνητική συμμαχία, ΣΥΡΙΖΑ, είναι ακρωνύμιο για το «Συνασπισμό Ριζοσπαστικής Αριστεράς», αλλά αυτοί οι όροι έχουν τεθεί πρόσφατα υπό αμφισβήτηση: η συμμαχία έχει αρχίσει να διαλύεται σε μια συζήτηση για το αν οι ριζοσπάστες αριστεροί μπορούν να υποστηρίξουν μια συμφωνία που περιλαμβάνει τόσα μέτρα λιτότητας και μεταρρυθμίσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τους εργαζόμενους και τους συνταξιούχους. Σε δύο πράξεις ανοιχτής ανταρσίας από βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, η Πρόεδρος της Βουλής Ζωή Κωνσταντοπούλου καθυστέρησε την έναρξη της συζήτησης και της ψηφοφορίας για την τελευταία συμφωνία, ενώ ο πρώην Υπουργός Ενέργειας Παναγιώτης Λαφαζάνης, επικεφαλής της Αριστερής Πλατφόρμας του ΣΥΡΙΖΑ, υπέγραψε δήλωση, μαζί με 11 άλλα μέλη του ΣΥΡΙΖΑ, σχετικά με σχέδια για τη δημιουργία ενός νέου κινήματος κατά του πακέτου διάσωσης.
Όπως τονίζει ο Νίκος Κονστανδάρας στο άρθρο «Νέο ελληνικό πακέτο διάσωσης, ίδια παλιά βάσανα», οι έλεγχοι κεφαλαίων που επιβλήθηκαν μετά την ανακοίνωση του δημοψηφίσματος από τον πρωθυπουργό Τσίπρα στα τέλη Ιουνίου έχουν δημιουργήσει σοβαρές δυσκολίες στις επιχειρήσεις, ειδικά σε εκείνες που εξαρτώνται από εισαγόμενα υλικά, οι οποίες κατάφεραν να εισαγάγουν τον Ιούλιο μόνο το μισό από ό,τι πέρυσι. Οι μικροί κατασκευαστές και επιχειρηματίες έχασαν περίπου το ήμισυ των εισοδημάτων τους. Σύμφωνα με το Bloomberg, οι έλεγχοι κεφαλαίων μείωσαν την κατανάλωση κατά το ήμισυ και αναμένεται να κοστίσουν στην ελληνική οικονομία 4 έως 10 δισεκατομμύρια ευρώ φέτος. Από την επαναλειτουργία των τραπεζών στις 20 Ιουλίου, οι επιχειρήσεις υποχρεώνονται να ζητούν άδεια για διεθνείς μεταφορές χρημάτων, υποβάλλοντας αίτηση στις τράπεζες για ποσά κάτω των 150.000 ευρώ και σε ειδική επιτροπή του Υπουργείου Οικονομικών για υψηλότερα ποσά.
Τώρα οι αγρότες ανησυχούν ότι πολλά από τα μέτρα που ενέκρινε το κοινοβούλιο την Παρασκευή θα δυσχεράνουν την οικονομική τους επιβίωση. Ο αγρότης, παραγωγός και εξαγωγέας Στρατίς Καμάτσος, ιδρυτής της εvo3 στη Λέσβο, δήλωσε στο Olive Oil Times: «Πιστεύω ότι τα μέτρα που συζητούνται θα είναι επιζήμια για τον κλάδο του ελαιολάδου, ειδικά για τους αγρότες και τους παραγωγούς», καθώς οι φόροι για τους αγρότες θα αυξηθούν από 13% σε 26%, ενώ «ο ΦΠΑ για τα γεωργικά εφόδια θα αυξηθεί από 13% σε 23% και θα χαθεί το φορολογικό πλεονέκτημα στα καύσιμα». Ο Καματσός επισημαίνει ότι αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο για τους μικρούς Έλληνες ελαιοκαλλιεργητές. Συνεχίζει: «Αυτό θα έχει επίσης μια αλυσιδωτή επίδραση στους εξαγωγείς, καθώς τα κόστη θα αυξηθούν, οι εξαγωγείς θα πρέπει να αποφασίσουν είτε να μετακυλήσουν τα κόστη στον καταναλωτή είτε να τα αναλάβουν οι ίδιοι… μειώνοντας ακόμη περισσότερο τα ήδη ελάχιστα περιθώρια κέρδους. Πιστεύω ότι οι περισσότεροι εξαγωγείς θα αναλάβουν οι ίδιοι το κόστος, καθώς δεν μπορούν να αντέξουν να μην είναι ανταγωνιστικοί στην αγορά – αλλά θα δούμε περισσότερες εταιρείες και μάρκες να αποχωρούν σταδιακά από την αγορά, καθώς δεν θα μπορούν να επιβιώσουν».
Ο Καματσός δεν διαφωνεί εντελώς με όσους υποστηρίζουν ότι η νέα συμφωνία έχει μια σειρά από πιθανά οφέλη. Παραδέχεται ότι «η αποδοχή της συμφωνίας διάσωσης στο σύνολό της θα συμβάλει στη σταθεροποίηση του κλάδου και της ελληνικής οικονομίας και στην αποκατάσταση του παράγοντα εμπιστοσύνης μεταξύ της βιομηχανίας ελαιολάδου και των πελατών, ο οποίος είναι τόσο ευαίσθητος αλλά και τόσο σημαντικός». Ο Αργύρης Μπούρας, εξαγωγέας και ιδιοκτήτης της Eleones Hellenic Olive Products, δήλωσε στην Olive Oil Times ότι είναι «αισιόδοξος ότι μακροπρόθεσμα οι τρέχουσες εξελίξεις θα βοηθήσουν τον κλάδο του ελαιολάδου», καθώς πιστεύει ότι πολλοί άνεργοι Έλληνες θα θεωρήσουν το ελαιόλαδο ως μια προφανή κατεύθυνση, «επειδή όλοι σε αυτή τη χώρα γνωρίζουν κάποιον ή έχουν συγγενή που παράγει ελιές ή ελαιόλαδο». Αναμένει ότι ορισμένοι από αυτούς τους ανθρώπους θα φέρουν «σημαντική εμπειρία στο μάρκετινγκ ή σε άλλους κλάδους» στην επιχείρηση, καθώς και την προθυμία να αναλάβουν κινδύνους, έτσι ώστε όσοι επιτύχουν να μπορούν να φέρουν κάτι νέο στον κόσμο του ελληνικού ελαιολάδου. Επιπλέον, ο Μπούρας πιστεύει ότι οι νέοι φόροι για τους αγρότες θα μειώσουν τις δόλιες αιτήσεις για επιδοτήσεις, τη δόλια χρήση πετρελαίου ντίζελ που προορίζεται για αγροτική χρήση και τις παράνομες συναλλαγές φοροδιαφυγής, δημιουργώντας πιο δίκαιες συνθήκες για όσους τηρούν τους κανόνες και πληρώνουν όλους τους φόρους τους. Πιστεύει ότι με σοφές αποφάσεις και καλή διαχείριση, οι αγρότες θα καταφέρουν να επιβιώσουν.
Ο Μπούρας υπενθυμίζει στους ξένους ότι «η Ελλάδα είναι ένας παράδεισος για μοναδικά προϊόντα υψηλής ποιότητας», συμπεριλαμβανομένων ορισμένων κρυμμένων θησαυρών που περιμένουν να ανακαλυφθούν. Ο Καματσός προτρέπει όσους σκέφτονται να αγοράσουν ελληνικό ελαιόλαδο: «Αγοράστε το και υποστηρίξτε το. Μπορείτε να είστε σίγουροι ότι αν αγοράζετε ελληνικό ελαιόλαδο, υποστηρίζετε πραγματικά την ελληνική οικονομία».