Η επέκταση ελαιώνων απειλεί απειλούμενα είδη πουλιών στην Ισπανία
Η επέκταση των ελαιώνων στην Ανδαλουσία περιορίζει τον βιότοπο της απειλούμενης με εξαφάνιση ευρασιατικής τσαλαπετεινής και της μικρής τσαλαπετεινής.
Σύμφωνα με ερευνητές του Πανεπιστημίου της Κόρδοβα και του Τεχνικού Πανεπιστημίου Μαναμπί του Ισημερινού, η επέκταση των ελαιώνων στην Ανδαλουσία επηρεάζει τον βιότοπο των ήδη σπάνιων πληθυσμών της ευρασιατικής τσαλαπετεινής και της μικρής τσαλαπετεινής.
Σε ένα ερευνητικό άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Bird Conservation International, η ομάδα αξιολόγησε το ποσοστό των διαφορετικών χρήσεων γης μεταξύ 2000 και 2018 χρησιμοποιώντας δεδομένα από το μητρώο Corine Land Cover, μια πανευρωπαϊκή βάση δεδομένων δορυφορικής αποτύπωσης γης, σχετικά με τους φυσικούς οικοτόπους και τις γνωστές περιοχές εξάπλωσης των πτηνών.
Διαπίστωσαν ότι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι νέοι ελαιώνες κατέλαβαν το 2,14% και το 2,61% της περιοχής εξάπλωσης της ευρασιατικής μεγάλης τσίχλας και της μικρής τσίχλας στην Ανδαλουσία, αντίστοιχα.
Αν και παλαιότερα ήταν ευρέως διαδεδομένη σε όλη την Ευρασία, από τις Βρετανικές Νήσους έως την Κίνα, περίπου το 60% του εναπομείναντος πληθυσμού της μεγάλης τσαλαπετεινής περιορίζεται πλέον στην Ιβηρική χερσόνησο.
Δείτε επίσης: Η απαγόρευση της νυχτερινής συγκομιδής έχει μετριάσει την απειλή για τα μεταναστευτικά πτηνάΗ μικρή τσαλαπετεινή έχει υποστεί παρόμοια τύχη. Παρότι κάποτε αναπαραγόταν μέχρι και την Πολωνία, έχει εξαφανιστεί από την πρώην περιοχή εξάπλωσής της στην Κεντρική Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες.
Όλες οι τσαλαπετεινοί είναι από τη φύση τους πουλιά των λιβαδιών και των στεπών, αλλά προσαρμόζονται καλά σε ανοιχτές καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Είναι η μετατροπή τέτοιων καλλιεργήσιμων εκτάσεων σε ελαιώνες και άλλες δασώδεις καλλιεργήσιμες εκτάσεις που, κατά την άποψη των συγγραφέων, ενδέχεται να απειλήσει το μέλλον του είδους, όχι μόνο λόγω της συνολικής μείωσης του οικοτόπου αλλά και λόγω του κατακερματισμού του.
Αν και είναι ικανές να πετούν σε μεγάλες αποστάσεις, οι τσαλαπετεινοί ζουν κυρίως στο έδαφος και τρέφονται με βλάστηση και έντομα.
Τα κοπάδια της Ιβηρικής χηνόπαπιας, ειδικότερα, φαίνεται να μεταναστεύουν πολύ σπάνια, και ακόμη και τότε για σχετικά μικρές αποστάσεις, ως αντίδραση σε ακραίες θερμοκρασίες.
Ως εκ τούτου, «αυτές οι αλλαγές στη διαμόρφωση του τοπίου υποδηλώνουν μείωση τόσο της διαθεσιμότητας όσο και της ποιότητας του οικοτόπου για τα πουλιά της στέπας, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει την κατανομή και το μέγεθος του πληθυσμού τους», έγραψαν οι ερευνητές.
«Αυτό το άρθρο δείχνει με ακρίβεια τον αντίκτυπο της απώλειας οικοτόπων σε αγροσυστήματα δημητριακών υπέρ των ξυλωδών καλλιεργειών, στην περίπτωση αυτή, των ελαιώνων», δήλωσε ο José Eugenio Gutiérrez, εκπρόσωπος της SEO/BirdLife στην Ανδαλουσία και επικεφαλής του προγράμματος Life Olivares Vivos+. «Αποκαλύπτει την επίδραση αυτής της απώλειας οικοτόπων στη μεγάλη τσαλαπετεινή και τη μικρή τσαλαπετεινή, κάτι που ήδη γνωρίζαμε, αλλά στο οποίο αυτή η ενδιαφέρουσα επιστημονική εργασία δίνει αριθμητικά στοιχεία».
«Αν και η επέκταση των ελαιώνων τις τελευταίες δύο δεκαετίες δεν ήταν τόσο σημαντική ποσοτικά… ήταν ποιοτικά σημαντική, διότι πραγματοποιήθηκε εις βάρος γεωργικών εκτάσεων που [προηγουμένως] προορίζονταν για καλλιέργειες δημητριακών και είχε αντίκτυπο στην απώλεια και τον κατακερματισμό του οικοτόπου, ο οποίος προστέθηκε σε αυτόν που είχε συσσωρευτεί κατά τις προηγούμενες δεκαετίες», πρόσθεσε.
Ιδιαίτερη ανησυχία για τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, όπως η SEO/BirdLife, αποτελεί η παρατήρηση των συγγραφέων ότι «δεν διαπιστώθηκαν διαφορές στο ποσοστό των νέων ελαιώνων που φυτεύτηκαν εντός και εκτός των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά και τη Βιοποικιλότητα (IBA) από το 2000 έως το 2018, οι οποίες έχουν οριστεί ειδικά για τη διατήρηση αυτών των πουλιών της στέπας».
«Αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η πολιτική διατήρησης πρέπει να αναθεωρηθεί και να βελτιωθεί, ώστε να αποτραπούν οι επιζήμιες επιπτώσεις των αλλαγών στη χρήση της γης για διάφορα είδη», πρόσθεσαν.
Σε απάντηση σε αυτή και άλλες μελέτες, τόσο η SEO/BirdLife όσο και το πρόγραμμα Life Olivares Vivos+ έχουν διατυπώσει πολυάριθμες συστάσεις προς περιφερειακούς, εθνικούς και κοινοτικούς κυβερνητικούς φορείς σχετικά με την ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι βιότοποι των ειδών της στέπας κατά τη χάραξη της γεωργικής και περιβαλλοντικής πολιτικής.
Συζητώντας τις επιπτώσεις για τη νέα Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ), ο Γκουτιέρεζ επιβεβαίωσε την πεποίθησή του ότι «για τη διατήρηση της φυσικής μας κληρονομιάς (και, όπως βλέπουμε, για τη βελτίωση της επισιτιστικής μας ανεξαρτησίας), η διακοπή αυτής της μετατροπής των γεωργικών εκτάσεων σε δασώδεις καλλιεργήσιμες εκτάσεις ή φωτοβολταϊκά πάρκα αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα που πρέπει να περάσει από επαρκή στρατηγικό σχεδιασμό σε εδαφικό επίπεδο και συμμόρφωση με τους περιβαλλοντικούς στόχους της νέας ΚΓΠ».
«Η διατήρηση της βιοποικιλότητας δεν μπορεί να βαρύνει εξ ολοκλήρου τους αγρότες που αντιστέκονται στην αλλαγή, και έως ότου η αγορά γεωργικών προϊόντων (και οι καταναλωτές) ενσωματώσουν τη βιοποικιλότητα στους κανόνες του παιχνιδιού, είναι ώρα για αγροτική πολιτική», πρόσθεσε.
Η SEO/BirdLife δήλωσε ότι, εάν υπάρχουν κατάλληλα σχέδια διαχείρισης, ο αντίκτυπος μπορεί να μετριαστεί. Για παράδειγμα, σε εκείνες τις περιπτώσεις όπου οι ελαιώνες και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις διανθίζονται στο λεγόμενο «μωσαϊκό» τοπίο που προσφέρει συνολικό όφελος στη βιοποικιλότητα, συμπεριλαμβανομένης της ορνιθοπανίδας.