«Για να μειωθούν τα απορρίμματα τροφίμων, πρέπει να αναδιαμορφωθεί η αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων», αναφέρει ερευνητής
Σύμφωνα με έρευνα από τη Σουηδία, υπάρχουν συγκεκριμένα μέτρα βελτίωσης που μπορούν να λάβουν οι χονδρέμποροι, οι παραγωγοί και οι λιανοπωλητές για να μειώσουν την «εγκληματικά» τεράστια σπατάλη τροφίμων στην Ευρώπη και τις επιπτώσεις της στο περιβάλλον.
Κάθε χρόνο, περίπου 88 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων καταλήγουν στα σκουπίδια στην Ευρώπη, με το κόστος να εκτιμάται σε 143 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με την ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Πρόκειται για τεράστια σπατάλη, ενώ 795 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο αντιμετωπίζουν επισιτιστική ανασφάλεια.
Στον ανεπτυγμένο κόσμο, είναι κυρίως οι καλοταϊσμένοι κάτοικοι που πετάνε τα τρόφιμα. Υπάρχει, ωστόσο, ένας άλλος ένοχος που έρχεται σε δεύτερη θέση: η αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων και τα τρία στάδια της, δηλαδή η παραγωγή, η χονδρική πώληση και η λιανική πώληση, όπως αποκάλυψε η Kristina Liljestrand, ειδική στην αειφόρο εφοδιαστική τροφίμων και ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας Chalmers της Σουηδίας.
«Με την προσαρμογή των συστημάτων εφοδιαστικής, μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι τα τρόφιμα διατηρούν την καλή τους ποιότητα και διαρκούν όσο το δυνατόν περισσότερο όταν φτάνουν στο κατάστημα», δήλωσε η Liljestrand.
Στην έρευνά της με τίτλο «Μείωση του περιβαλλοντικού αντίκτυπου των συστημάτων εφοδιαστικής τροφίμων», η Liljestrand προσπάθησε να μελετήσει πώς μπορούν να μειωθούν τόσο η σπατάλη τροφίμων όσο και ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος σε επίπεδο εφοδιαστικής αλυσίδας τροφίμων. Μέσω μιας εκτεταμένης μελέτης μεταξύ Σουηδών παραγωγών, χονδρεμπόρων και λιανοπωλητών, προσδιόρισε εννέα δράσεις βελτίωσης, χωρίζοντάς τις σε τέσσερις κατηγορίες.
Πρώτον, υπάρχει η «Οπτικοποίηση», η οποία αφορά την κατανόηση του πού και γιατί προκύπτει περιβαλλοντική επίδραση με τη βοήθεια πλαισίων, εργαλείων και διαδικασιών. Στη μελέτη, αφορούσε κυρίως χονδρεμπόρους και λιανοπωλητές», δήλωσε η Liljestrand.
Δεύτερον, έρχεται η «Ροή». «Οι αλλαγές στη ροή συνεπάγονται μακροπρόθεσμες προσαρμογές στη ροή υλικών ή πληροφοριών, προκειμένου να μειωθεί ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος των συστημάτων logistics και, παράλληλα, να καταστούν τα συστήματα logistics πιο αποδοτικά.
«Τέτοιες αλλαγές γίνονταν συχνά με κοινή λήψη αποφάσεων μεταξύ των σταδίων της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων. Αυτές οι λύσεις ήταν συχνά παραδοσιακές εργασίες εφοδιαστικής που εκτελούσαν οι φορείς της μελέτης προκειμένου να μειώσουν τη σπατάλη τροφίμων. Για παράδειγμα, καλές λύσεις ήταν η συνεργατική πρόβλεψη και οι ροές παραγωγής κατά παραγγελία, οι οποίες εφαρμόζονταν και στις τρεις ομάδες φορέων», εξήγησε ο ερευνητής.
Τρίτον, η αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων πρέπει να σκεφτεί την «αλλαγή των προτεραιοτήτων απόδοσης».
«Η αλλαγή των προτεραιοτήτων απόδοσης συνδέεται με την τροποποίηση των μεταβλητών απόδοσης της εφοδιαστικής που χρησιμοποιούνται για την περιγραφή των στόχων των συστημάτων εφοδιαστικής — δηλαδή, με την αμφισβήτηση της αποτελεσματικότητας των συστημάτων εφοδιαστικής. Οι κύριες μεταβλητές απόδοσης που τροποποιήθηκαν προκειμένου να μειωθεί η σπατάλη τροφίμων ήταν η ποικιλία, το επίπεδο εξυπηρέτησης και οι χρόνοι παράδοσης.
«Ένα παράδειγμα είναι η μείωση των απαιτήσεων όσον αφορά την ποικιλία ή το επίπεδο εξυπηρέτησης κατά τη διάρκεια περιορισμένων χρονικών περιόδων με μεγάλες ποσότητες σπατάλης τροφίμων, για παράδειγμα στο τέλος μιας σεζόν (π.χ. χριστουγεννιάτικα ζαμπόν την ημέρα των Χριστουγέννων). Αυτή η ομάδα λύσεων εφαρμόστηκε κυρίως από χονδρεμπόρους και λιανοπωλητές».
Τέλος, η Liljestrand ανέφερε: «Οι λύσεις έκτακτης ανάγκης εφαρμόζονται ως απάντηση σε άμεσο κίνδυνο σπατάλης τροφίμων που δεν μετριάζεται από άλλες εντοπισμένες λύσεις. Αυτό θα μπορούσε, για παράδειγμα, να γίνει με τη μείωση της τιμής των τροφίμων με σύντομη διάρκεια ζωής. Οι λύσεις έκτακτης ανάγκης χρησιμοποιήθηκαν σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας τροφίμων.»
Στο δεύτερο μέρος της έρευνάς της, η Liljestrand επικεντρώθηκε στον περιβαλλοντικό αντίκτυπο των δραστηριοτήτων της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων. Εξέτασε πτυχές όπως ο συντελεστής φόρτωσης (η βέλτιστη χρήση του χώρου σε παλέτες, κιβώτια και φορτηγά) ή το ποσοστό των διατροπικών μεταφορών. Αυτό οδήγησε στη δημιουργία δύο πλαισίων που βοήθησαν σημαντικά στην προσπάθεια μείωσης των εκπομπών από τις μεταφορές.
«Το Transport Portfolio Framework (TPF) είναι ένα εργαλείο υποστήριξης της λήψης αποφάσεων που εξετάζει τα συστήματα logistics από την οπτική γωνία ότι περιλαμβάνουν πολλές αποστολές με διαφορετικά χαρακτηριστικά που επιβάλλουν απαιτήσεις όσον αφορά τον αντίκτυπο των μεταφορών στο κλίμα. Επομένως, οι φορείς πρέπει να κατανοήσουν ποιες αποστολές έχουν μεγάλο δυναμικό βελτίωσης των βασικών μεταβλητών της κατανομής των μεταφορικών μέσων και του συντελεστή φόρτωσης.»
Kristina Liljestrand (Φωτογραφία Caroline Örmgård)
«Το Matrix for Evaluating Improvement Actions (MEIA) αξιολογεί τον τρόπο με τον οποίο οι διάφορες δράσεις βελτίωσης επηρεάζουν τον αντίκτυπο των μεταφορών στο κλίμα και το κόστος των μεταφορών.»
Η διατριβή του Chalmer Technology διαπίστωσε ότι τα δύο πλαίσια αλληλοσυμπληρώνονται: «Το TPF μπορεί να εφαρμοστεί όταν οι φορείς επιθυμούν μια γενική εικόνα ολόκληρου του συστήματος logistics τους, ενώ το MEIA μπορεί να εφαρμοστεί όταν επιθυμούν να συγκρίνουν δράσεις βελτίωσης», συνέχισε η Liljestrand.
Η έρευνά της έδειξε σαφώς ότι υπάρχει κέρδος από την αύξηση του συντελεστή φόρτωσης και την εστίαση στις διατροπικές μεταφορές, και ότι η συνεργασία παίζει καθοριστικό ρόλο στον τρόπο διανομής των τροφίμων.
«Οι διατροπικές μεταφορές θεωρείται ότι μειώνουν τόσο το κόστος μεταφοράς όσο και τον αντίκτυπο στο κλίμα, καθώς ένα μεγάλο μέρος όλων των μεταφορών, που ονομάζεται «το μακρύ σκέλος», πραγματοποιείται με υψηλή χωρητικότητα, γεγονός που καθιστά οικονομικά αποδοτικό και περιβαλλοντικά επωφελές να μειωθεί ο αντίκτυπος κάθε μονάδας φόρτωσης στο κλίμα.»
«Από την άλλη πλευρά, ένα σημαντικό εύρημα της μελέτης ήταν ότι καμία λύση δεν αφορούσε μόνο ένα στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων. Τρεις από τις λύσεις εφοδιαστικής που πρότεινα υπερβαίνουν και τα τρία στάδια της αλυσίδας εφοδιασμού, ενώ οι άλλες έξι λύσεις περιλαμβάνουν δύο στάδια.
«Τα ευρήματά μου υποδηλώνουν ότι η συνεργασία είναι σημαντική και ότι η μείωση της σπατάλης τροφίμων χωρίς συνεργασία είναι δύσκολη», κατέληξε η Liljestrand, η οποία ελπίζει ότι η έρευνά της θα εμπνεύσει τους διάφορους φορείς της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων να κατανοήσουν ότι, για να μειώσουν με επιτυχία τη σπατάλη τροφίμων και να αντιμετωπίσουν τις περιβαλλοντικές προκλήσεις, πρέπει να συνεργαστούν.