Η αύξηση του τουρισμού επιβάλλει αναβαθμίσεις στους ελληνικούς ελαιοτριβείους
Οι ελαιοπαραγωγοί της Μεσσηνίας αναγκάζονται να στραφούν σε συστήματα παραγωγής δύο φάσεων και να σταματήσουν την απόρριψη οργανικής ύλης κατά μήκος της φημισμένης ακτογραμμής της περιοχής.
Σχεδόν 300 από τους περισσότερους από 2.500 ελαιοτριβείους της Ελλάδας βρίσκονται στην περιοχή της Μεσσηνίας, στα νοτιοδυτικά της ηπειρωτικής Ελλάδας, καθιστώντας την τη μεγαλύτερη ελαιοπαραγωγική περιοχή της χώρας. Οι επιχειρήσεις αυτές, κυρίως μικρές και οικογενειακές, διαθέτουν περιορισμένους πόρους σε έναν κλάδο που αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις. Τώρα θα πρέπει να αντιμετωπίσουν την τελευταία απειλή για την κερδοφορία τους: τον τουρισμό.
Ο τουριστικός κλάδος συνέβαλε πάντα σημαντικά στην ελληνική οικονομία (αντιπροσωπεύοντας το 18,2% του ΑΕΠ), αλλά τίποτα στη χώρα δεν έμοιαζε με το πλήρως ανεπτυγμένο, παγκόσμιας κλάσης «Costa Navarino», ένα συγκρότημα ξενοδοχείων πέντε αστέρων κοντά στην πόλη της Πύλου που καλύπτει σχεδόν 600 εκτάρια γης και μπορεί να φιλοξενήσει περισσότερους από 1.000 επισκέπτες όταν λειτουργεί σε πλήρη δυναμικότητα.
Αλλά πώς σχετίζεται αυτό με τον ταπεινό καρπό της ελιάς; Για την παραγωγή του εκλεκτού και γευστικού χυμού ελιάς, οι ελιές υποβάλλονται σε επεξεργασία με τη χρήση ειδικών μηχανημάτων. Ακολουθώντας τη λεγόμενη «τριφασική» μέθοδο επεξεργασίας, οι καρποί αλέθονται για να σχηματίσουν μια πάστα, στη συνέχεια αυτή η πάστα μαλακώνει απαλά σε ειδικούς αναμικτήρες ώστε το λάδι να διαχωριστεί από τα κύτταρα και να συμπυκνωθεί και, τέλος, η μαλακωμένη πάστα μεταφέρεται σε ένα φυγοκεντρικό μηχάνημα, τον αποχυμωτή. Δεν απαιτούνται πρόσθετα χημικά διαλυτικά σε κανένα στάδιο της διαδικασίας.
Τα τελικά προϊόντα είναι το ελαιόλαδο, ένα στερεό απόβλητο (ή πυρήνας) που προέρχεται από τον πυρήνα της ελιάς και ένα υγρό μαύρο υπόλειμμα που απομένει από τη φυγοκέντρηση. Αυτό το υγρό υπόλειμμα περιέχει βαριές οργανικές (αλλά όχι τοξικές) ουσίες και έχει μια χαρακτηριστική δυσάρεστη οσμή. Το υπόλειμμα αναμιγνύεται στη συνέχεια με ασβέστη για τη μείωση του οργανικού φορτίου του και τελικά διοχετεύεται σε ρέματα και ποταμάκια. Ωστόσο, τα ρέματα και τα ποταμάκια εκβάλλουν στη θάλασσα και αυτή η μαύρη ουσία δεν είναι κάτι που οι τουρίστες επιθυμούν να κολυμπήσουν μέσα της ή ακόμη και να μυρίσουν. Έχουν καταγραφεί αρκετές καταγγελίες σχετικά με αυτό το θέμα γύρω από το θέρετρο Costa Navarino, προειδοποιώντας τον τουριστικό κλάδο.
Τώρα οι τοπικές αρχές υποχρεώνουν αρκετούς ελαιοτριβείους να αλλάξουν τη μέθοδο της τριφασικής επεξεργασίας και να υιοθετήσουν τη νέα διφασική επεξεργασία, όπου τα στερεά απόβλητα και το υγρό υπόλειμμα αναμιγνύονται για να σχηματίσουν έναν ημισυμπυκνωμένο πολτό. Αυτή είναι η προτιμώμενη μέθοδος για τους περισσότερους άλλους μεγάλους παραγωγούς ελαιολάδου, όπως η Ισπανία, αλλά έχει και αυτή τα μειονεκτήματά της: είναι δύσκολο να επεξεργαστεί κανείς τον ημισυμπυκνωμένο πολτό και απαιτεί μεγαλύτερες ποσότητες ενέργειας.
Πλέον δεν πέφτει τίποτα στη θάλασσα, αλλά η νέα μέθοδος έχει άλλες σοβαρές επιπτώσεις: τα ελαιοτριβεία πρέπει να αλλάξουν ή να αναβαθμίσουν τον βασικό εξοπλισμό τους και να προσαρμόσουν τα ενεργειακά τους συστήματα για τη λειτουργία δύο φάσεων. Επίσης, τόσο τα στερεά απόβλητα της τριφασικής διαδικασίας όσο και ο ημισυμπυκνωμένος πολτός της διφασικής διαδικασίας πωλούνται σε ειδικά διυλιστήρια που μπορούν να εξάγουν από αυτά ελαιόλαδο δεύτερης ποιότητας· όμως, ενώ τα στερεά απόβλητα κοστίζουν περίπου 30 ευρώ την τόνο, ο πολτός κοστίζει μόλις 3 ευρώ την τόνο.
Συνολικά, οι ιδιοκτήτες ελαιοτριβείων πρέπει να αντιμετωπίσουν σοβαρές οικονομικές απώλειες σε μια εποχή που η τιμή του χύμα ελαιολάδου έχει πέσει δραματικά στην Ελλάδα (σε περίπου 2,30 ευρώ το κιλό). Με την πάροδο του χρόνου, και λόγω της αναμενόμενης ταχείας τουριστικής ανάπτυξης της περιοχής, όλο και περισσότερα ελαιοτριβεία θα πρέπει να στραφούν στη διφασική μέθοδο, γεγονός που οδηγεί ορισμένους να αναρωτιούνται πώς οι παραγωγοί της Μεσσηνίας θα καταφέρουν να διατηρήσουν τα φευγαλέα κέρδη τους.