Η οικονομική ύφεση ωθεί στην επιστροφή στις οικογενειακές εκμεταλλεύσεις
Εν όψει των οικονομικών δυσκολιών, πολλοί νέοι Έλληνες επιστρέφουν για να εργαστούν στους οικογενειακούς ελαιώνες που ανήκουν στις οικογένειές τους εδώ και γενιές.
Θα μπορούσε κανείς να φανταστεί ότι το «εφ ζιν»
, ο ελληνικός όρος για την ευημερία ή, πιο καθομιλουμένα, «η καλή ζωή», θα ήταν πιο δύσκολο να επιτευχθεί τον τελευταίο καιρό στην Ελλάδα, μια χώρα των οποίων οι οικονομικές δυσκολίες είναι γνωστές στον υπόλοιπο κόσμο. Από την έναρξη της κρίσης, το ΑΕΠ της Ελλάδας έχει μειωθεί κατά 25 τοις εκατό. Οι δαπάνες των νοικοκυριών έχουν μειωθεί κατά 40 τοις εκατό.
Χωράφια που για δεκαετίες ήταν εγκαταλελειμμένα επιστρέφουν στην καλλιέργεια και γίνονται και πάλι παραγωγικά.
Πολλοί νέοι Έλληνες στρέφονται προς τους οικογενειακούς ελαιώνες ως μέσο για να επιδιώξουν μια καλύτερη πραγματικότητα. Τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, πολλοί από αυτούς τους νέους συρρέουν στα αστικά κέντρα αναζητώντας επαγγελματική σταδιοδρομία.
Ωστόσο, καθώς η ασφάλεια που παρείχαν αυτές οι θέσεις εργασίας συνεχίζει να μειώνεται, «χωράφια που είχαν εγκαταλειφθεί για δεκαετίες επιστρέφουν στην καλλιέργεια και γίνονται και πάλι παραγωγικά», λέει ο Κώστας Λίρης, γεωπόνος, ειδικός στο ελαιόλαδο και επικεφαλής της κριτικής επιτροπής του Διεθνούς Διαγωνισμού Ελαιολάδου της Νέας Υόρκης (NYIOOC), ο οποίος ίδρυσε την εταιρεία Iris IKE για την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών στον αγροδιατροφικό κλάδο.
Ο Λίρης σημειώνει ότι ένα μεγάλο ποσοστό αυτών των νέων αγροτών είναι ηλικίας μεταξύ 30 και 45 ετών, διαθέτουν πτυχίο πανεπιστημίου, μιλούν ξένες γλώσσες και έχουν ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο. Δεν αποτελούν μόνο ένα μορφωμένο τμήμα του πληθυσμού, αλλά «δεν φοβούνται να παραδεχτούν τις σχετικά περιορισμένες γνώσεις τους σχετικά με τη γη και συνήθως αναζητούν συνεργασίες με ειδικούς για να μην κάνουν λάθη».
Ως αποτέλεσμα των προσπαθειών αυτών των νέων αγροτών, η γεωργία συνεισφέρει πλέον το 4,2% στην ελληνική οικονομία, σημειώνοντας αύξηση 1,1% σε σχέση με το μερίδιό της όταν ξεκίνησε η κρίση το 2008. Σύμφωνα με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, αυτή η συνεισφορά είναι διπλάσια από τα ποσοστά που παρατηρούνται σε οποιαδήποτε άλλη χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ενώ το ποσοστό ανεργίας για άτομα κάτω των 25 ετών είναι 48% και 30% για όσους βρίσκονται στην ηλικιακή ομάδα 25-34 ετών, η απασχόληση στον αγροτικό τομέα αυξάνεται για πρώτη φορά τα τελευταία 20 χρόνια, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας.
Το 2008, το ποσοστό των Ελλήνων εργαζομένων στον αγροτικό τομέα έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 35 ετών, στο 11%. Το 2015, ο αριθμός αυτός ανέβηκε στο 12,9%, με περίπου το ήμισυ όλων των νέων αγροτών να προέρχεται από πόλεις. Το Al Jazeera ανέφερε πρόσφατα ότι η Ένωση Νέων Αγροτών διαπίστωσε ότι ο πληθυσμός των αγροτών ηλικίας 18 έως 40 ετών έχει αυξηθεί κατά 15% από τότε που αυτές οι δυσκολίες έπληξαν για πρώτη φορά τη χώρα.
Αν και ο πρωτογενής τομέας βιώνει μια ανανεωμένη δυναμική και ισχυρή ανάπτυξη τον τελευταίο καιρό, οι αγρότες που ασχολήθηκαν πρόσφατα με τη γεωργία δεν επανέρχονται στην οικογενειακή επιχείρηση χωρίς να αντιμετωπίζουν ορισμένα εμπόδια. Τα νομισματικά προβλήματα και η γραφειοκρατία στην Ελλάδα έχουν καταστήσει κάπως δύσκολο για αυτούς τους νέους να λάβουν κρατικές επιχορηγήσεις που προορίζονται για χρήση από αυτούς. Οι τράπεζες έχουν σταματήσει να χορηγούν δάνεια ακόμη και σε επιτυχημένες επιχειρήσεις, ενώ η κυβέρνηση πούλησε την Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος σε ιδιωτική τράπεζα προκειμένου να καλύψει μέρος του χρέους της χώρας.
Κώστας Λίρης (Φωτογραφία: NYIOOC)
Ωστόσο, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων δημοσίευσε μια έκθεση στις 25 Απριλίου σύμφωνα με την οποία πάνω από 15.000 άτομα υπέβαλαν αίτηση για τις 12.000 διαθέσιμες επιδοτήσεις της ΕΕ που διατέθηκαν για νέους Έλληνες αγρότες φέτος, σε σύγκριση με 11.400 το 2014 και 8.600 το 2009. Φέτος, η κυβέρνηση προσπάθησε να αξιοποιήσει αυτή την αύξηση, αυξάνοντας τον φόρο εισοδήματος των αγροτών από 13% σε 22%. Ακόμα υψηλότερος είναι ο φόρος εισοδήματος 45% που επιβάλλεται σε όσους έχουν εισόδημα άνω των 43.600 ευρώ.
Οι Έλληνες αγρότες συνεχίζουν να υιοθετούν νέες πρακτικές για να αντιμετωπίσουν αυτές τις δυσκολίες. Στο παρελθόν, οι αγρότες πωλούσαν το ελαιόλαδό τους χύμα σε χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία, αντί να αναπτύσσουν τις δικές τους μάρκες για τους καταναλωτές. Σήμερα, οι Έλληνες αγρότες εκμεταλλεύονται την πρόσθετη αξία που προσφέρουν αυτές οι δραστηριότητες.
Οι αγρότες δεν επιδιώκουν να αποκομίσουν κέρδη παράγοντας μαζικές ποσότητες των προϊόντων τους, αλλά να εξυπηρετήσουν μια πιο αριστοκρατική εξειδικευμένη αγορά που εκτιμά τα προϊόντα υψηλής ποιότητας. Προσεγγίζουν αυτή την αγορά μερικές φορές μέσω ηλεκτρονικών καταστημάτων, αλλά πιο συχνά μέσω εισαγωγέων και διανομέων, οι οποίοι αποφέρουν μικρότερο κέρδος στους αγρότες αλλά παρέχουν ένα πιο οικονομικά αποδοτικό δίκτυο πωλήσεων. Έχουν επιπλέον δείξει τη νέα τους δέσμευση στην ανεξαρτησία μέσω ενός κινήματος γνωστού ως «Χωρίς Μεσάζοντες», το οποίο, από το 2012, διοργανώνει αυτοσχέδιες αγορές σε πόλεις, δίνοντας στους αγρότες την ευκαιρία να παραδίδουν τα προϊόντα τους απευθείας στους Έλληνες πελάτες. Το κίνημα επιτρέπει στους αγρότες να μεγιστοποιούν τα κέρδη τους, μειώνοντας παράλληλα τις τιμές για τους συναδέλφους τους που έχουν πληγεί εξίσου σκληρά από την κρίση.
Ιωάννα Κανελλόπουλου
Νικήτρια του Χρυσού Βραβείου: Το Πολύτιμο Ελαιόδεντρό μου
Ίσως αυτή η νέα τάση στην ελληνική παραγωγή ελαιολάδου να εκφράζεται καλύτερα από την Ιωάννα Κανελλόπουλου, η οποία ξεκίνησε την καριέρα της ως νεαρή δημοσιογράφος και μητέρα δύο παιδιών. Σε αυτό το πρώτο στάδιο της επαγγελματικής της πορείας, η Κανελλόπουλου βρισκόταν να εργάζεται πολλές ώρες για ένα μικρό μισθό σε μια θέση που δεν της επέτρεπε πολύ ελεύθερο χρόνο με την οικογένειά της. Αναζητώντας το δικό της «εφ ζιν», η Κανελλόπουλου έστρεψε το βλέμμα της προς τη γη του παππού της, με στόχο να ξεκινήσει την παραγωγή της δικής της μάρκας ελαιολάδου.
Παραδεχόμενη ότι, όπως πολλοί από τους συνομήλικούς της, γνώριζε ελάχιστα για την καλλιέργεια ελιάς, η Κανελλόπουλου ζήτησε τη βοήθεια του Λίρη για την προσπάθειά της. Μόλις ένα χρόνο αργότερα, κέρδισε Χρυσό Βραβείο στο NYIOOC για το EVOO της, το «My Precious Olive Tree», το οποίο συνεχίζει να πωλεί διαδικτυακά.
Ενώ υπάρχει πληθώρα νέων ελαιοκαλλιεργητών που αναδύονται από τις στάχτες της ελληνικής οικονομικής κρίσης, η Κανελοπούλου ενσαρκώνει τα χαρακτηριστικά που απαιτούνται για να αναδειχθεί στην κορυφή του ανταγωνισμού. Γνωρίζει το πραγματικό δυναμικό της γης της, της αγοράς και, το πιο σημαντικό, πώς να ζητήσει βοήθεια από όσους είναι πεπειραμένοι στην αναδιάρθρωση ενός ελαιώνα που παραπαίει. Από αυτό, κατάφερε να δημιουργήσει ένα μοναδικό προϊόν υψηλής ποιότητας.
Μέσα στις πολιτικές και οικονομικές διαπραγματεύσεις που λαμβάνουν χώρα καθώς οι αξιωματούχοι προσπαθούν να βάλουν τέλος στις οικονομικές δυσκολίες της Ελλάδας, υπάρχει ένα τμήμα του πληθυσμού της χώρας που έχει δεσμευτεί να βάλει τα χέρια του στη λάσπη και να βρει μια καλύτερη ζωή με τις δικές του δυνάμεις. Ο ελληνικός πρωτογενής τομέας δεν αναπτύσσεται μόνο σε χρηματική αξία, αλλά και στην κληρονομιά που επιστρέφει σε έναν απογοητευμένο πληθυσμό.
Ένα κομμάτι γης και μερικοί σπόροι μπορούν όχι μόνο να προσφέρουν οικονομική σταθερότητα και εξαιρετικά προϊόντα, αλλά και να υπενθυμίζουν τη δύναμη του ελληνικού λαού στο σύνολό του. Με τα λόγια της ίδιας της Λίρης, «σε έναν κόσμο γρήγορου φαγητού θα υπάρχει πάντα χώρος για καλό φαγητό, κρασί και εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο».