Ένα έργο στην Ελλάδα μετατρέπει την ελαιοκαλλιέργεια σε εργαλείο διαχείρισης του κλίματος
Εδώ και τέσσερα χρόνια, το πρόγραμμα oLIVE CLIMA στην Ελλάδα αντιμετωπίζει τις προκλήσεις που θέτει η κλιματική αλλαγή στη Μεσόγειο, εισάγοντας καινοτόμες τεχνικές που μετατρέπουν την ελαιοκαλλιέργεια σε εργαλείο διαχείρισης του κλίματος.
Από τον Οκτώβριο του 2012, ελαιώνες στις πιο εύφορες περιφέρειες του Ηρακλείου (Ε.Α.Σ. Πέζας), του Λασιθίου (Ε.Α.Σ. Μιραμπέλλου) και της Μεσσηνίας (Ο.Π. Νηλέας) στη Νότια Ελλάδα συμμετέχουν σε ένα οικολογικό πείραμα υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι περισσότερες τεχνικές είναι πράγματι εφαρμόσιμες και αποφέρουν άμεσα, ορατά και θετικά οικονομικά οφέλη.
Το πρόγραμμα oLIVE CLIMA αποτελεί μια προσπάθεια να καθοδηγηθεί ο ελληνικός αγροτικός τομέας προς την αποτελεσματική αντιμετώπιση των πιο δραματικών προκλήσεων που θέτει η κλιματική αλλαγή στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, μετατρέποντας την ελαιοκαλλιέργεια σε εργαλείο διαχείρισης του κλίματος.
Με προϋπολογισμό 3,65 εκατομμυρίων ευρώ (χρηματοδοτούμενο από το πρόγραμμα Life της ΕΕ), το oLIVE CLIMA έθεσε υψηλούς περιβαλλοντικούς στόχους από την αρχή και είδε θετικά αποτελέσματα στη διαδικασία, όπως εξήγησαν τρεις από τους επικεφαλής επιστήμονές του στο Olive Oil Times.
Το έργο στοχεύει στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, στην αύξηση της δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα, στην αναστροφή της τάσης απώλειας οργανικής ύλης του εδάφους, στην ενίσχυση της γονιμότητας και της κατακράτησης νερού στο έδαφος των ελαιώνων, στην παροχή στους αγρότες και τους καταναλωτές ενός διαφανούς συστήματος πληροφοριών σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιδόσεις των διαδικασιών παραγωγής τροφίμων, στη μείωση του συνολικού κόστους παραγωγής ελαιολάδου και στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας από την τυποποίηση προϊόντων φιλικών προς το κλίμα.
Σε σαράντα αγροτεμάχια για κάθε πιλοτική περιοχή (120 συνολικά), τόσο σε αρδευόμενες όσο και σε ξηρικές συνθήκες, στους επιλεγμένους νομούς, εφαρμόστηκαν εντελώς νέες καλλιεργητικές πρακτικές.
«Ξεκινήσαμε με τη δέσμευση οργανικής ύλης», δήλωσε ο Γεώργιος Κουμπούρης, ερευνητής στο oLIVE CLIMA και στο Ελληνικό Ινστιτούτο Ελαιοκλημακολογίας, Υποτροπικών Φυτών και Αμπελουργίας. «Ανακυκλώσαμε το ξύλο που προέκυψε από το κλάδεμα των δέντρων για να το χρησιμοποιήσουμε ως στρώμα προστασίας ή θρεπτικό υλικό, και αξιοποιήσαμε τα υποπροϊόντα των ελαιοτριβείων με εφαρμογή στο έδαφος, είτε άμεσα είτε μετά από κομποστοποίηση, τα οποία προέρχονταν είτε από τη διαδικασία της ελαιοκαλλιέργειας είτε από την παραγωγή ελαιολάδου.»
«Στη συνέχεια, προσπαθήσαμε να δεσμεύσουμε διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα και να το μεταφέρουμε στα φυτά μέσω της φωτοσύνθεσης, καθώς και να το αποθηκεύσουμε στον φυτικό ιστό και στο έδαφος, τροποποιώντας τη χλωρίδα του ελαιώνα ή το κλάδεμα των ελαιόδεντρων.»
«Τέλος, πειραματιστήκαμε με πρακτικές διατήρησης της οργανικής ύλης, και αυτό μέσω της μηδενικής χρήσης όργωσης, προκειμένου να περιορίσουμε τη διάβρωση και την καταστροφή της οργανικής ύλης και να βελτιώσουμε την ικανότητα αποθήκευσης νερού του εδάφους.»
Πάνω από τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του προγράμματος, οι τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν για την ενίσχυση της παραγωγής πράσινου ελαιολάδου στις περιοχές απέδωσαν καρπούς.
«Αυτό που επιβεβαιώθηκε είναι ότι οι περισσότερες τεχνικές είναι πράγματι εφαρμόσιμες και αποφέρουν άμεσα, ορατά και θετικά οικονομικά οφέλη», δήλωσε ο Γιώργος Μιχαλόπουλος, γεωπόνος στο oLIVE CLIMA και ιδιοκτήτης της Rodaxagrom, μιας εταιρείας παροχής συμβουλών σε θέματα περιβάλλοντος και γεωργίας.
«Τα τροποποιημένα συστήματα κλαδέματος και μη καλλιέργειας είναι καλά παραδείγματα. Άλλα, όπως η χειμερινή σπορά, θα αξιολογηθούν μακροπρόθεσμα, πιθανώς σε διάστημα μιας δεκαετίας, ενώ τεχνικές όπως η κομποστοποίηση θα χρειαστούν εφαρμογή σε μεγαλύτερη κλίμακα.
«Επίσης, διαπιστώσαμε ότι ορισμένες πρακτικές απαιτούν πιο εξειδικευμένο εξοπλισμό, για παράδειγμα, τη διασπορά ή τη σύνθλιψη των λυμάτων ελαιοτριβείων (OMW), ειδικά όσον αφορά την παραγωγή σφαιριδίων. Πρέπει να τονίσουμε ότι διαπιστώσαμε ότι όλες αυτές οι πρακτικές βοηθούν το περιβάλλον με ποικίλους τρόπους, πέρα από την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Ενισχύουν την εξοικονόμηση νερού, τη βιοποικιλότητα, τη γονιμότητα του εδάφους, προλαμβάνουν τη διάβρωση και πολλά άλλα ακόμη.»
Όσον αφορά τη στάση των τοπικών αγροτών που πλήττονται από την κρίση απέναντι στις καινοτόμες πράσινες πρακτικές, ο Κουμπούρης ανέφερε ότι δέχτηκαν θετικά ορισμένες από τις νέες πρακτικές, όπως η κομποστοποίηση, το ειδικό κλάδεμα, η μη καλλιέργεια ή η χειμερινή σπορά. Η διασπορά των OMW απαιτούσε άδεια και, με τη βοήθεια του oLIVE CLIMA, η τεχνική αυτή καθιερώθηκε στην Ελλάδα.
Σε αυτό το σημείο, η Ντόρα Πασχάλη, περιβαλλοντολόγος μηχανικός στο oLIVE CLIMA και στον Οργανισμό Ανάπτυξης των Τοπικών Αρχών Ανατολικής Θεσσαλονίκης-ANATOLIKI SA, τόνισε ότι ένας από τους κύριους στόχους του έργου ήταν να απαλλάξει τους αγρότες από την εισαγωγή προϊόντων όπως τα αζωτούχα λιπάσματα. «Αυτό σίγουρα έκανε την κρίση πιο ανεκτή», είπε η Πασχάλη.
«Δεν είναι μόνο οι αγρότες. Οι πολίτες και οι καταναλωτές έχουν αισθανθεί την κλιματική αλλαγή σε πιο προσωπικό επίπεδο. Αντιδρούν, λαμβάνουν μέτρα, προσαρμόζονται», εξήγησε ο Μιχαλόπουλος. Και η καλλιέργεια ελαιολάδου μπαίνει στην εξίσωση ακριβώς σε αυτό το σημείο.
«Τον Νοέμβριο του 2016, η ΕΕ αναγνώρισε ότι τα ελαιόλαδα είναι τα μόνα βασικά τρόφιμα στον κόσμο που αξίζουν πιστώσεις άνθρακα από το Περιβαλλοντικό Αποτύπωμα Προϊόντων (PEF) της ΕΕ», σημείωσε ο Μιχαλόπουλος.