AB, Çiftçilere 540 Milyon Euro'luk Acil Yardım Paketini Onayladı

Avrupalı çiftçilere daha fazla kaynak ayrılırken, üye devletler bu kaynakların nasıl dağıtılacağına ve hangi tarım sektörlerinin ve üreticilerin desteğe en acil ihtiyaç duyduğuna karar verme konusunda daha fazla serbestliğe sahip olacak.

Orta Doğu kriziyle bağlantılı olarak gübre ve enerji maliyetlerinin sürekli yüksek seyretmesi üzerine, Avrupa Birliği, büyük tarım krizlerini ele almak için kullanılan bir acil durum fonu olan tarım rezervinden 540 milyon avro ayırıyor.

AB ayrıca, ulusal hükümetlere Ortak Tarım Politikası (CAP) fonlarının kullanımında daha fazla esneklik sağlayan düzenleme değişikliklerini de kabul etti. CAP, bloğun tarım sübvansiyonları ve kırsal kalkınma finansmanı için ana sistemidir.

Bu değişiklikler, hükümetlerin çiftçilere ön ödeme yapmasına, mevcut fonları yeniden yönlendirmesine ve geçici likidite desteği sağlamasına olanak tanıyor.

17 Temmuz’da üye devletler, 540 milyon avroyu 27 AB üye devletinin tamamı arasında dağıtmayı öngören Avrupa Komisyonu’nun önerisini onayladı.

Fransa, 107,1 milyon avro ile en büyük payı alırken, onu 66,6 milyon avro ile Polonya ve 60,3 milyon avro ile Almanya izleyecek.

Blokun başlıca zeytinyağı üreticisi ülkeleri arasında İspanya 50,2 milyon avro, İtalya 45,6 milyon avro, Yunanistan 20,8 milyon avro, Portekiz 9,5 milyon avro ve Kıbrıs 1,5 milyon avro alacak.

Bu kriz önlemi, ulusal hükümetlere kendi önceliklerini belirleme konusunda önemli bir esneklik sağlıyor. Hükümetler, kendilerine ayrılan ödeneği, AB katkısının yüzde 200’üne kadar ulusal kaynaklarla destekleyebilirler.

Komisyon, bu fonun, artan gübre ve enerji maliyetleriyle bağlantılı ekonomik kayıplardan en çok etkilenen çiftçilere tazminat sağlaması gerektiğini belirtti.

Üye devletler, önceliklerini objektif ve ayrımcı olmayan kriterler kullanarak belirlemeli, piyasa bozulmalarını önlemeli ve çiftçilerin aynı kayıplar için birden fazla kez tazmin edilmemesini sağlamalıdır.

Ulusal hükümetler, hangi üreticilerin en ciddi şekilde etkilendiğini, her birinin ne kadar yardım alacağını ve belirli sektörlere, ürünlere veya üretim sistemlerine öncelik verilip verilmeyeceğini belirleyecek.

Her bir ulusal yardım programının tasarımı, zeytin çiftliklerinin yardımdan yararlanıp yararlanamayacağını ve ödemelerinin nasıl hesaplanacağını belirleyecektir.

Üye devletler, acil yardımları 28 Şubat 2027 tarihine kadar dağıtmak zorundadır. Komisyon, çiftçilerin 2027 üretim sezonu öncesinde yakında satın alma ve üretim kararları almak zorunda kalacakları için hızlı hareket edilmesi gerektiğini belirtti.

540 milyon avroluk tahsisatın yanı sıra, Avrupa Birliği Konseyi, mevcut Ortak Tarım Politikası (CAP) kapsamında hükümetlerin kullanabileceği seçenekleri genişleten ayrı bir tüzüğü kabul etti.

Her iki önlem de farklı finansman kanallarına dayanmasına rağmen, her ikisi de artan gübre ve enerji maliyetlerine karşı AB’nin daha geniş kapsamlı müdahalesinin bir parçasını oluşturmaktadır.

Yönetmelik, artan gübre ve diğer üretim maliyetlerinden en çok etkilenen çiftçiler için kırsal kalkınma programları kapsamında geçici bir likidite programı oluşturmaktadır.

Bu program, aksi takdirde harcanmayabilecek olan Avrupa Kırsal Kalkınma Tarım Fonu kaynaklarıyla finanse edilebilir.

EAFRD, yeni program kapsamında uygun kamu harcamalarının yüzde 65’ine kadarını finanse edebilir. Üye devletler, EAFRD katkısının yüzde 200’üne kadar ek ulusal finansman sağlayabilir.

Dağıtımı hızlandırmak ve idari iş yükünü azaltmak amacıyla, destek hektar başına sabit bir tutar olarak ödenebilir ve ulusal Ortak Tarım Politikası (CAP) stratejik planları aracılığıyla uygulanabilir.

2026 talep yılı için, yönetmelik doğrudan ödemelerdeki azami avansı yüzde 70’ten yüzde 75’e yükseltmekte ve üye devletlerin bu ödemeleri normalden daha erken yapmasına izin vermektedir.

Hükümetler ayrıca, ulusal öncelikleri ve tarım sektörlerindeki değişen koşulları yansıtmak üzere 2027 yılına ait doğrudan ödeme tahsisatlarını ayarlayabilirler.

En son önlemler, AB’nin birkaç ülkeden yapılan amonyak ve üre ithalatına uygulanan gümrük vergilerini askıya almasının ardından geldi. Bu adım, azotlu gübrelerin bulunabilirliğini artırmak ve ithalat maliyetlerini düşürmek amacıyla atıldı.

Gümrük vergilerinin askıya alınması gübre fiyatları ve tedarikini hedef alırken, yeni onaylanan mali tedbirler ise doğrudan yardım, avans ödemeleri ve tarım fonlarının kullanımında daha fazla esneklik sağlayarak çiftçilerin halihazırda hissettiği baskıyı hafifletmeyi amaçlamaktadır.

Avrupa Komisyonu, bu girişimleri, yerli üretimi güçlendirmeyi, tedarik kaynaklarını çeşitlendirmeyi ve Avrupa’nın jeopolitik ve enerji piyasasındaki aksaklıklara maruz kalma riskini azaltmayı amaçlayan daha kapsamlı bir gübre eylem planının parçası olarak tanımladı.

Çiftçi örgütleri, hükümetlere Avrupa’daki onayın ardından ulusal yardım programlarının hızla hayata geçirilmesi için baskı yapmaktadır.

İrlanda Çiftçiler Birliği Başkanı Francie Gorman, geçtiğimiz günlerde Avrupa Parlamentosu üyelerine yaptığı açıklamada, 540 milyon avroluk teklifin çiftçilere henüz somut bir destek sağlamadığını belirtti.

Gorman, çiftçilerin 2026-27 üretim sezonu için gübre satın almadan önce kesin bir güvenceye ihtiyaç duydukları konusunda uyarıda bulunarak, parçalı ulusal eylemler yerine koordineli bir Avrupa tepkisi çağrısında bulundu.

Çiftçileri ve tarım kooperatiflerini temsil eden Avrupa çatı örgütü Copa-Cogeca, AB’nin gübrelere uygulayacağı karbon sınır vergisinin tek başına 2026 yılında çiftçilere 820 milyon avroya mal olacağını tahmin ediyor.

Örgüt, acil koruma önlemleri, daha fazla piyasa şeffaflığı ve 2027 yılı için gübre tedarikini güvence altına alacak tedbirler çağrısında bulundu.

Konsey, bu önlemlerin üye ülkelere acil ve hedef odaklı yardım sağlama araçları sunarken, aynı zamanda gübre kullanımının daha verimli hale getirilmesini ve biyo-bazlı, düşük karbonlu ve döngüsel alternatiflerin benimsenmesini teşvik etmeyi amaçladığını belirtti.

Ortak Tarım Politikası (CAP) yönetmeliğine ilişkin yasama süreci tamamlanmıştır. Yönetmelik, Avrupa Birliği Resmi Gazetesi’nde yayımlandığı günün ertesi günü yürürlüğe girecektir.