Evcilleştirilmiş Zeytin Ağacının Kökenleri Ortaya Çıktı
Yeni bir araştırma, yabani zeytin ağaçlarından yetiştirilen türlere geçiş sürecini zaman ve mekan açısından net bir şekilde ortaya koyuyor.
Royal Society Dergisi’nde yayınlanan yeni bir çalışma, zeytin ağacının ne zaman ve nerede evcilleştirildiğini (yani en verimli yetiştirme genotiplerinin yaygınlaşmasını) ve günümüzde çok değer verilen yenilebilir zeytinlerin ve zeytinyağının kaynağı haline geldiğini ortaya koyuyor.
Bilim adamları, Akdeniz havzasından 1.797 yabani ve yetiştirilmiş ağacın DNA'sını incelediler ve genomları analiz ederek ağaçların soyağacını oluşturup zeytin ağacının yayılma sürecini belirleyebildiler. Zeytin ağacının üç temel atası "gen havuzu" tespit edildi: Yakın Doğu, Ege Denizi bölgesi ve Cebelitarık Boğazı.
Çalışmaya göre, yabani ve kültür zeytinleri arasındaki plastidlerin (kimyasal bileşikleri içeren bitki hücrelerinin bölmeleri) çeşitlilik derecesi, yabani zeytinin evcilleştirilmesinin ilk olarak Yakın Doğu'nun kuzeydoğu Levant bölgesinde, büyük olasılıkla Suriye ve Türkiye sınırlarında gerçekleştiğini ve daha sonra komşu bölgelere ve tüm havzaya yayıldığını gösterdi.
Cebelitarık Boğazı'ndaki ağaç popülasyonunda bu genetik çeşitlilik daha yüksek olsa da, o dönemde Levant bölgesini işgal eden gelişmiş medeniyetler daha yetkin ve zeytin ağacını evcilleştirmede başarılı olacak kadar yeterli genetik kaynağa sahipti. Çalışmaya göre, evcilleştirme süreci yaklaşık 6.000 yıl önce gerçekleşti, ancak Neolitik Çağ'dan beri yabani zeytin ağaçlarının kullanıldığına dair kanıtlar bulunmaktadır.
Yabani ve kültür zeytin ağacı arasındaki temel fark, kültür zeytin ağacının meyvelerinin daha büyük ve sulu olmasıdır ve evcilleştirme sürecinin gerçekleşmesi için çok uzun bir zaman ve ağaçlar arasında çok sayıda genetik alışverişin gerekli olduğu görülmektedir.