Επιστήμονες απαντούν στη συζήτηση σχετικά με τους ισχυρισμούς για την υγεία στις ετικέτες του ελαιολάδου

Τον τελευταίο χρόνο γράφω για τη διαμάχη που έχει ξεσπάσει στην Ελλάδα σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού της ΕΕ 432/2012 για την επισήμανση, ο οποίος ορίζει: «Οι πολυφαινόλες του ελαιολάδου συμβάλλουν στην προστασία των λιπιδίων του αίματος από το οξειδωτικό στρες».
Δείτε επίσης: Η Ελλάδα κάνει στροφή 180 μοιρών στην επισήμανση του εξαιρετικού
παρθένου ελαιολάδου Ο κανονισμός ορίζει περαιτέρω ότι «ο ισχυρισμός μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο για ελαιόλαδο που περιέχει τουλάχιστον 5 mg υδροξυτυροσόλης και των παραγώγων της (π.χ. σύμπλεγμα ελευροπεΐνης και τυροσόλη) ανά 20 g ελαιολάδου. Προκειμένου να φέρει τον ισχυρισμό, πρέπει να παρέχονται πληροφορίες στον καταναλωτή ότι το ευεργετικό αποτέλεσμα επιτυγχάνεται με ημερήσια πρόσληψη 20 g ελαιολάδου».

Με άλλα λόγια, θα απαιτούνταν 250 mg πολυφαινολών ανά κιλό εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου για να πληρούνται οι προϋποθέσεις για τον ισχυρισμό υγείας.

Από την έναρξη ισχύος του κανονισμού, δεν γνωρίζω κανένα εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο στην ευρωπαϊκή αγορά που να έχει αναγράψει αυτόν τον ισχυρισμό υγείας στην ετικέτα του (αν και ο ισχυρισμός αναφέρεται ευρέως σε ιστοσελίδες και διαφημιστικό υλικό), και ήταν η πρώτη φορά που απαιτήθηκε συγκεκριμένη ποσότητα πολυφαινολών για να δικαιολογηθεί ένας ισχυρισμός υγείας για το EVOO.

Η συζήτηση ξεκίνησε όταν τέθηκε ένα ερώτημα στον Έλληνα υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Αθανάσιο Τσαφτάρη, ο οποίος απάντησε λέγοντας ότι «η ολεοκανθάλη και η ολεακεΐνη δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την υποβολή οποιωνδήποτε ισχυρισμών υγείας, επειδή δεν περιλαμβάνονται στον Κανονισμό 432/2012 της ΕΕ».

Μετά από αυτή την απάντηση του κ. Τσαφτάρη, έκανα κάποια επιπλέον έρευνα και ανακάλυψα ότι ο κανονισμός αυτός βασιζόταν κυρίως στη μελέτη EUROLIVE σε ανθρώπους που διεξήγαγε η Δρ. María-Isabel Covas, η οποία ήταν επικεφαλής της Ομάδας Έρευνας για τον Καρδιαγγειακό Κίνδυνο και τη Διατροφή στο Ινστιτούτο Ερευνών IMIM, στο Νοσοκομείο del Mar στη Βαρκελώνη της Ισπανίας. Δεν μπόρεσα να βρω το email της, αλλά εντόπισα το email της Δρ. Βαλεντίνης Κωνσταντινίδου, η οποία συνεργάστηκε με τη Δρ. Κόβας, και επικοινώνησα μαζί της ζητώντας διευκρινίσεις. Δεδομένου ότι επέλεξαν τρεις διαφορετικές ποιότητες παρθένου ελαιολάδου για χρήση στη μελέτη EUROLIVE σε ανθρώπους, αυτές πρέπει να βασίζονται στην παρουσία συγκεκριμένης ποσότητας φαινολικών ενώσεων που μπορούσαν να μετρήσουν.

Ήμουν περίεργος να μάθω γιατί η μελέτη EUROLIVE ανέφερε τη συνολική περιεκτικότητα σε φαινολικές ενώσεις των ελαίων που χρησιμοποίησαν, αλλά όχι τις συγκεκριμένες φαινολικές ενώσεις που υπήρχαν στις τρεις διαφορετικές ποιότητες ΠΕΕ που επέλεξαν.

Η Δρ. Κωνσταντινίδου απάντησε την επόμενη μέρα στο email μου:

«Πρώτον, στη μελέτη EUROLIVE, η τυροσόλη και η υδροξυτυροσόλη μετρήθηκαν ως βιοδείκτες συμμόρφωσης σε δείγματα ούρων των εθελοντών. Επίσης, χρησιμοποιήθηκαν για την ταξινόμηση των ελαιολάδων που χρησιμοποιήθηκαν ανάλογα με την υψηλή, μέση και χαμηλή περιεκτικότητά τους.

Δεύτερον, τα παράγωγα της υδροξυτυροσόλης δεν είναι όλα καλά καθορισμένα ούτε μπορούν να εξαχθούν εύκολα ακόμα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι υπάρχουν τόσοι άλλοι παράγοντες στο γαστρεντερικό μας σωλήνα που επηρεάζουν τη σύνθεση αυτών των παραγώγων, όπως (ενδεικτικά) το μικροβίωμα. Έτσι, η υδροξυτυροσόλη, η τυροσόλη και η ελαιοκανθάλη μπορούν να μετρηθούν στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, αλλά δεν είναι οι μόνες που υπάρχουν εκεί. Επίσης, δεν είναι τα μόνα που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως βιοδείκτες συμμόρφωσης στους ανθρώπους (ίσως τα πιο άφθονα μέχρι τώρα).»

Το πρόβλημα ήταν ότι ορισμένες βασικές μεμονωμένες πολυφαινόλες δεν μπορούσαν να μετρηθούν με ακρίβεια εκείνη την εποχή χρησιμοποιώντας HPLC (Υγρή Χρωματογραφία Υψηλής Απόδοσης). Το 2012, ωστόσο, ο Δρ. Μαγιάτης από το Πανεπιστήμιο Αθηνών κατάφερε να εφεύρει μια ακριβή μέθοδο μέτρησης μεμονωμένων φαινολικών ενώσεων, όπως η ολεοκανθάλη και η ολεακεΐνη και άλλες, χρησιμοποιώντας NMR (Πυρηνικό Μαγνητικό Συντονισμό).

Σε απάντηση στην ερώτησή μου σχετικά με τη μέθοδο NMR για τη μέτρηση μεμονωμένων φαινολικών ενώσεων στο EVOO, η Δρ. Κωνσταντινίδου συνέχισε λέγοντας: «Δεν έχω πρακτική εμπειρία στη μέθοδο NMR που έχει αναπτύξει ο Δρ. Μαγιάτης, αλλά από ό,τι γνωρίζω, πιστεύω ότι υπάρχει μεγάλο δυναμικό εκεί. Το NMR θα μπορούσε να αντικαταστήσει το HPLC και ίσως να καθιερωθεί ως μέθοδος αναφοράς για τη μέτρηση αυτών των φαινολών στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Πιστεύω ότι απαιτούνται περισσότερες επαναλήψεις και/ή τυποποίηση».

Στη συνέχεια, ζήτησα την άδεια της Δρ. Κωνσταντινίδου να δημοσιεύσω την απάντησή της και, αν δεν συμφωνούσε, ίσως θα μπορούσε να διαβιβάσει το αίτημά μου για διευκρίνιση στον Δρ. Κόβα για μια επίσημη απάντηση. Η γνώμη του Δρ. Κόβα θα έδινε την οριστική απάντηση ως προς το ποιες φαινολικές ενώσεις θα μπορούσαν να μετρηθούν προκειμένου να συμμορφωθούμε με τον κανονισμό 432/2012 της ΕΕ.

Την επόμενη μέρα έλαβα αυτό το email από τον Δρ. Κοβά: «Οι ισχυρισμοί της EFSA αναφέρονται στην υδροξυτυροσόλη και τα παράγωγά της (συμπεριλαμβανομένης της τυροσόλης). Η υδροξυτυροσόλη και η τυροσόλη υπάρχουν στο ελαιόλαδο ως ελεύθερες μορφές, αλλά κυρίως ως συζεύγματα (δηλ. ελευροπεΐνη και λιγστροσίδες). Επομένως, πρέπει να μετρηθούν όλες οι μορφές (ελεύθερες και συζεύγματα) στις οποίες υπάρχουν η τυροσόλη και η υδροξυτυροσόλη.»

Επομένως, η υδροξυτυροσόλη, η τυροσόλη και όλα τα παράγωγά τους μπορούν να μετρηθούν για λόγους συμμόρφωσης. Σύμφωνα με τον Δρ. Μαγιάτη, αυτά περιλαμβάνουν την ελαιοκανθάλη, την ελαιακεΐνη, την αγλυκόνη της ελαιοευπεΐνης και την αγλυκόνη της λιγστροσίδης.

Μέχρι την ημερομηνία της παρούσας δημοσίευσης, δεν έχω λάβει απάντηση από την ΕΕ σχετικά με το αν η ολεοκανθάλη και η ολεακεΐνη μπορούν να συμπεριληφθούν στη μέτρηση των πολυφαινολών, προκειμένου να τηρηθεί ο κανονισμός 432/2012 της ΕΕ.