Η ελληνική πολιτική για την επισήμανση του ελαιολάδου βρίσκεται σε χάος

Πρόσφατα ανέφερα τη συζήτηση που διεξάγεται στην Ελλάδα σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού της ΕΕ 432/2012 για την επισήμανση, ο οποίος επιτρέπει την αναγραφή του ακόλουθου ισχυρισμού υγείας στις ετικέτες του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου: «Οι πολυφαινόλες του ελαιολάδου συμβάλλουν στην προστασία των λιπιδίων του αίματος από το οξειδωτικό στρες». Ο ισχυρισμός αυτός μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο για ελαιόλαδο που περιέχει τουλάχιστον 5 mg υδροξυτυροσόλης και των παραγώγων της (π.χ. σύμπλεγμα ελευροπεΐνης και τυροσόλη) ανά 20 γραμμάρια εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου.
Δείτε επίσης: Η Ελλάδα κάνει στροφή 180 μοιρών στην επισήμανση του εξαιρετικού
παρθένου ελαιολάδου Η απόφαση αυτή έρχεται σε άμεση αντίθεση με την αρνητική δήλωση που έκανε ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αθανάσιος Τσαφτάρης, απαντώντας σε ερώτηση του βουλευτή Γιώργου Κασαπίδη και άλλων μελών του Ελληνικού Κοινοβουλίου τον περασμένο Μάιο του 2013, ο οποίος δήλωσε: «Η ελαιοκανθάλη και η ελαιοκεΐνη δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την διατύπωση οποιωνδήποτε ισχυρισμών υγείας, επειδή δεν περιλαμβάνονται στον Κανονισμό 432/2012 της ΕΕ». Αυτή η απόρριψη εξόργισε τότε τους ελαιοκαλλιεργητές, των οποίων το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο παρουσίαζε πολύ υψηλά επίπεδα και των δύο συστατικών.

Τον Δεκέμβριο του 2013, η Ασπασία Σαμόνα της ΕΦΕΤ (Ελληνική Υπηρεσία Τροφίμων και Διατροφής) αντέκρουσε τη δήλωση του Τσαφτάρη. «Πράγματι, η ολεοκανθάλη και η ολεακεΐνη, ως παράγωγα της υδροξυτυροσόλης και της τυροσόλης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βάση για την τεκμηρίωση του ισχυρισμού υγείας που επιτρέπεται από τον Κανονισμό 432/2012 της ΕΕ».

Τον Φεβρουάριο του 2014 και μετά τη λήψη της επίσημης απάντησης από την ΕΦΕΤ, ο Κασαπίδης ζήτησε από τον Τσαφτάρη να διορθώσει τη δήλωσή του σχετικά με το θέμα αυτό και να επιτρέψει την εφαρμογή του ισχυρισμού υγείας της ΕΕ για το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο.

Σε πρόσφατη τηλεφωνική συνέντευξη, ενημερώθηκα από πηγή του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ότι επρόκειτο για παρεξήγηση και ότι «ο κ. Τσαφτάρης δεν ερωτήθηκε για την ολεοκανθάλη και την ολεακεΐνη σε σχέση με τον κανονισμό της ΕΕ 432/2012». Ωστόσο, η απάντηση του κ. Τσαφτάρη αναφερόταν στον κανονισμό της ΕΕ για την επισήμανση και κατέστησε σαφές ότι η ολεοκανθάλη και η ολεακεΐνη που βρίσκονται στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο δεν περιλαμβάνονται στον κανονισμό 432/2012 της ΕΕ για την επισήμανση. Οι Έλληνες εφηύραν μεν τη λογική σκέψη, αλλά εφηύραν επίσης και τη σοφιστεία ή το σύγχρονο ισοδύναμό της που ονομάζεται: «σπιν». Υπέθεσα ότι αυτός ήταν ένας έξυπνος τρόπος για να ανατρέψουν την αρχική αρνητική τους απόφαση.

Προς έκπληξή μου, έλαβα στη συνέχεια άλλη μια επιστολή από την ΕΦΕΤ, η οποία ανακάλεσε την προηγούμενη επίσημη επιστημονική της γνώμη. «Σε σχέση με την προηγούμενη επιστολή μου, στην οποία επιβεβαίωνα ότι πράγματι η ολεοκανθάλη και η ολεακεΐνη, ως παράγωγα της υδροξυτυροσόλης και της τυροσόλης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βάση για την τεκμηρίωση του ισχυρισμού υγείας του κανονισμού ΕΕ 432/2012, και μετά από πρόσφατη επικοινωνία με την ΕΕ, θα πρέπει να περιμένουμε να λάβουν την τελική απόφαση. Θα σας ενημερώσουμε όταν λάβουμε απάντηση.»

Ο υπογράφων είχε ήδη υποβάλει ερώτηση σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα στην ΕΕ, ζητώντας διευκρινίσεις μετά την απάντηση του Τσαφτάρη τον Μάιο του 2013. Τον περασμένο Ιούλιο έλαβα ένα email που με ενημέρωνε ότι, δεδομένου ότι όλοι ήταν σε καλοκαιρινές διακοπές, η απάντηση ενδέχεται να καθυστερήσει περισσότερο από το συνηθισμένο. Επτά μήνες αργότερα, εξακολουθώ να περιμένω την απάντησή τους.

Η αλήθεια είναι ότι αν ρωτήσεις τη γραφειοκρατία της ΕΕ τι ώρα είναι, θα σχηματίσουν μια επιτροπή και θα σου πουν σε ένα χρόνο τι ώρα ήταν πριν από έξι μήνες. Είναι πλέον προφανές ότι η αναποφασιστικότητα σε αυτό το θέμα στην Ελλάδα πηγάζει από την πολιτική και όχι από την επιστήμη. Το ερώτημα είναι: Γιατί;

Η επιστήμη είναι απλή. Η πολιτική είναι ασαφής.

Επιστημονικό γεγονός είναι ότι η υδροξυτυροσόλη δεν βρίσκεται σε επαρκή ποσότητα ώστε να πληροί ποτέ την απαιτούμενη ποσότητα των 5 mg ανά 20 g εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου. Γι' αυτό το λόγο η διακεκριμένη επιστημονική επιτροπή της EFSA συμπεριέλαβε παραδείγματα των παραγώγων μορφών της, όπως το σύμπλεγμα ολεουροπεΐνης, το οποίο είναι σοικοριδοειδές, και την τυροσόλη, η οποία είναι φαινόλη. Δίνοντας παραδείγματα αυτών των δύο κατηγοριών (σοικοριδοειδών και φαινολών) πολυφαινολών στη διατύπωση του κανονισμού, επεδίωξαν να συμπεριλάβουν και τις παραγώγες μορφές τους.

Ο λόγος είναι ότι αν προσθέσετε όλη την υδροξυτυροσόλη, το σύμπλεγμα ολεουροπεΐνης και την τυροσόλη, ακόμα και έτσι δεν θα είναι αρκετό για να πληροί τις προϋποθέσεις αυτού του κανονισμού για τους ισχυρισμούς υγείας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο ισχυρισμός υγείας δεν διατυπώνεται με συγκεκριμένο τρόπο, όπως: «Η υδροξυτυροσόλη, το σύμπλεγμα ολεουροπεΐνης και η τυροσόλη που βρίσκονται στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο συμβάλλουν στην προστασία των λιπιδίων του αίματος από το οξειδωτικό στρες».

Για να σας δώσω ένα παράδειγμα του πόσο γελοία έχει γίνει αυτή η διαμάχη στην Ελλάδα, θα ήταν σαν να ζητούσαμε από την ΕΕ να διευκρινίσει αν το μαρούλι είναι λαχανικό, επειδή δεν ανέφεραν συγκεκριμένα το μαρούλι όταν δήλωσαν ότι η κατανάλωση λαχανικών είναι καλή για την υγεία.

Η απόφαση της EFSA που αποτέλεσε τη βάση για τον ισχυρισμό υγείας στην επισήμανση ήταν συνοπτική: «Με βάση τα δεδομένα που παρουσιάστηκαν, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι έχει αποδειχθεί η σχέση αιτίου και αποτελέσματος μεταξύ της κατανάλωσης πολυφαινολών ελαιολάδου (τυποποιημένων με βάση την περιεκτικότητα σε υδροξυτυροσόλη και τα παράγωγά της) και της προστασίας των σωματιδίων LDL από οξειδωτική βλάβη».

Είτε πιστεύετε ότι η ομάδα επιστημόνων που συνέταξε αυτή την απόφαση είναι παραπληροφορημένη και θα έπρεπε να επιστρέψει όλα τα διδακτορικά της, επειδή έγραψε κάτι που δεν μπορεί ποτέ να εφαρμοστεί, είτε το βλέπετε ακριβώς όπως θα το έβλεπε ένας επιστήμονας. Επιστήμονες όπως η Ασπασία Σαμόνα από την ΕΦΕΤ, οι οποίοι είναι εξοικειωμένοι με τη χημεία του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου, κατανοούν ότι αυτό περιλαμβάνει δύο από τις κύριες πολυφαινόλες — την ελαιοκανθάλη και την ελαιακίνη.

Το ΕΦΕΤ είναι η εθνική υπηρεσία ασφάλειας τροφίμων και υπάγεται απευθείας στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με επικεφαλής τον υπουργό Τσαφτάρη. Ίσως αυτό εξηγεί γιατί η ίδια τροποποίησε την επίσημη γνώμη της μετά την υποβολή της πρόσφατης συμπληρωματικής ερώτησης στο Ελληνικό Κοινοβούλιο.

Ο κ. Τσαφτάρης δεν έχει εμφανιστεί στο Ελληνικό Κοινοβούλιο για να απαντήσει επίσημα σε αυτό το τελευταίο αίτημα για διευκρινίσεις και περιμένουμε με ανυπομονησία την εμφάνισή του και την επίσημη απάντησή του. Ο υπογράφων έχει ήδη λάβει την τελευταία απάντηση από την ΕΦΕΤ και, εκτός αν υπάρξει κάποια αλλαγή στάσης της τελευταίας στιγμής από την ΕΦΕΤ ή τον κ. Τσαφτάρη, αναμένεται να επιβεβαιώσει ότι η ΕΕ θα έχει τον τελικό λόγο στο θέμα.

Δεδομένου ότι δεν έχω λάβει απάντηση από την Δρ. Σαμόνα σχετικά με το γιατί άλλαξε τη γνώμη της, μπορώ μόνο να υποθέσω ότι ο Υπουργός Τσαφτάρης και η ΕΦΕΤ επιδιώκουν ενεργά να καθυστερήσουν την εφαρμογή του κανονισμού της ΕΕ για την επισήμανση του ελληνικού ΕΠΕΛ.

Υπάρχουν ορισμένοι σημαντικοί παράγοντες που επιθυμούν να διατηρήσουν τα πράγματα ως έχουν. Το συμφέρον των μεγάλων εμπόρων ελαιολάδου εξαιρετικής παρθένου ελαιολάδου από την Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία είναι να διατηρήσουν το status quo της αγοράς και πώλησης του ανώτερης ποιότητας ελληνικού ελαιολάδου εξαιρετικής παρθένου ελαιολάδου σε τιμές πάτου χονδρικής και της ανάμειξής του με το δικό τους. Άλλοι εργάζονται σκληρά για να διατηρήσουν την εστίαση στο μάρκετινγκ του ελληνικού ελαιολάδου σε ελκυστικές φιάλες και φανταχτερά γράμματα και όχι στην ποιότητα του περιεχομένου του. Έχουμε πολλά παραδείγματα ελαιοκαλλιεργητών που έχουν πειστεί, μετά τα πολλά σεμινάρια που έχουν πληθύνει τα τελευταία δύο χρόνια στην Ελλάδα, ότι ο δρόμος προς την επιτυχία περνάει από τη συσκευασία του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου τους σε ελκυστικές φιάλες με φανταχτερά λογότυπα και επιγραφές. Λίγοι έχουν πετύχει, αλλά οι περισσότεροι βρίσκονται ακόμα πιο βαθιά χρεωμένοι.