Gelişmekte olan ülkeler, tartışmalı COP29'dan hayal kırıklığıyla ayrıldı

Azerbaycan'da düzenlenen iklim zirvesi, zengin ülkelerin ekonomistlerin önerdiği miktarın üçte biri olan 300 milyar dolarlık bir mali yardım paketi üzerinde anlaşmaya varmasıyla sona erdi.

Aşırı sıcaklıkların damgasını vurduğu bir yılda, Taraflar Konferansı (COP29) iklim zirvesine katılan ülkeler, iklim değişikliğinden en çok etkilenen ülkeleri desteklemek amacıyla 2035 yılına kadar yıllık fonu 300 milyar dolara (285 milyar avro) artırmayı kararlaştırdı.

COP29 anlaşması, Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de dramatik bir şekilde imzalandı; müzakereciler, görüşmelerin çökmesinden hemen önce bir odaya çekilerek, bir uzlaşmaya varmak için programın ötesinde 33 saat daha görüşmeye devam ettiler.

İklim değişikliğinin etkileriyle başa çıkmak ve yeşil dönüşümlerini finanse etmek için dünyanın zengin ülkelerinden düşük gelirli ülkelere ve küçük ada devletlerine sağlanan finansman, şu anda yıllık 100 milyar dolar (95 milyar avro) tutarındadır.

Ayrıca bakınız: Dünya Liderleri COP29'u Görmezden Gelerek İklim Eylemlerini Tehlikeye Atıyor

Bakü’de varılan anlaşma, gelişmekte olan ülkelere tahsis edilen fonlar açısından COP tarihindeki en büyük anlaşmadır; zengin ve yüksek gelirli ülkeler, 300 milyar dolarlık fonun harekete geçirilmesinde “öncülük etmeyi” taahhüt etmiştir.

Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi ve en büyük kirleticisi olan Çin de COP29 fonuna katkıda bulunmayı kabul etti.

Buna ra­garip, COP29 an­laş­ması, yıllık 1,3 trilyon dolar (1,2 trilyon avro) fon tem­in et­meyi he­defleyen düşük gelirli geliş­me aşamasındaki ülkelerin be­k­len­ti­lerini karşı­lamadı. Bu miktar, iklim finansmanında 1 trilyon dolar (950 milyar avro) sınırını aşmaları yönünde COP29 katılımcılarına verilen iktisatçı tavsiyeleriyle uyumludur.

Hindistan delegasyonunun bir üyesi olan Chandni Raina, 300 milyar dolarlık pakete atıfta bulunarak, “Bu çok yetersiz bir meblağ” dedi. “Üzgünüm ama bunu kabul edemeyiz. Gelişmiş ülkelerden çok daha yüksek bir hedef bekliyoruz.”

COP29 zirvesinde tüm Afrika ülkelerini temsil eden Afrika Müzakereciler Grubu (AGN) da anlaşmaya tepki göstererek, COP29 finansman taahhüdünün “çok az ve çok geç” olduğunu söyledi.

Diğer gelişmekte olan ülkelerin temsilcileri de COP29 finansman anlaşmasına şüpheyle yaklaştılar, ancak anlaşmayı tamamen reddetmediler.

Okyanusya’da yer alan bir volkanik ada ve mercan atolleri zinciri olan Marshall Adaları’nın iklim elçisi Tina Stege, “İklim değişikliğine karşı savunmasız ülkelerin acil olarak ihtiyaç duyduğu fonun sadece küçük bir kısmıyla ayrılıyoruz” dedi. “Bu yeterli değil, ama bir başlangıç.”

BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, COP29 anlaşmasının mükemmel olmaktan uzak olduğunu kabul etti.

“Hiçbir ülke istediği her şeyi elde edemedi ve Bakü’den ayrılırken önümüzde hala yapılacak çok iş var,” dedi.

Öte yandan, AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra, daha küçük ve düşük gelirli ülkelere “1,3 trilyon dolara ulaşacağımızdan emin” olduğunu söyledi.

Financial Times’a göre, gelişmekte olan ülkeler, belirsiz küresel sosyo-politik ortam nedeniyle nihayet anlaşmayı kabul ettiler.

İngiliz gazetesi, “Dünya çapında bütçelerin zorlanması ve Donald Trump’ın seçilmesine dair endişeler… gelişmekte olan ülkeleri, biraz iyileştirilmiş paketi kabul etmeye itti” diye yazdı.

İklim finansmanını artırmanın yanı sıra, COP29 katılımcı ülkeleri küresel bir karbon kredisi ticaret sistemi başlatmayı kabul etti.

Bu ticaret sistemi, büyük kirlilik yaratanların, gelişmekte olan ülkelerdeki karbonsuzlaştırma programlarından elde edilen karbon kredilerini (bir kredi, bir metrik ton sera gazına karşılık gelir) satın almalarına olanak tanıyacak ve ve atmosferdeki CO2 emisyonlarındaki azalmayı iklim hedeflerine dahil etmelerine olanak sağlayacak.

COP29 ayrıca, ülkelerin enerji üretimi için fosil yakıt kullanımından uzaklaşmak ve yenilenebilir enerji kaynaklarını artırmak amacıyla geçen yıl COP28'de varılan tarihi anlaşmayı nasıl yerine getireceklerine dair net bir plan sunamadı.

Birleşmiş Milletler'in bir sonraki küresel iklim konferansı olan COP30, Kasım 2025'te Amazon yağmur ormanlarındaki Brezilya'nın Belém kentinde gerçekleşecek.