Νέες φαινολικές ενώσεις παρουσιάστηκαν στο συνέδριο του Χάρβαρντ

Το συνέδριο με θέμα «Η Μεσογειακή Διατροφή και η Υγεία στον Χώρο Εργασίας» πραγματοποιήθηκε στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ στη Βοστώνη, στις 27 και 28 Σεπτεμβρίου, με συμμετέχοντες από διάφορες χώρες και πολυάριθμες ομιλίες που ανέδειξαν τον καίριο ρόλο του ελαιολάδου στην προστασία της υγείας στο πλαίσιο της μεσογειακής διατροφής.

Σε αντίθεση με παλαιότερες και ξεπερασμένες συστάσεις για δίαιτες χαμηλών λιπαρών, τα νέα μηνύματα υποστηρίζουν ένθερμα τη μέτρια κατανάλωση υγιεινών λιπαρών, κυρίως ελαιολάδου και ξηρών καρπών, τα οποία θεωρούνται αναπόσπαστο μέρος μιας υγιεινής και πλήρους διατροφής.

Δύο επιστήμονες από την Ελλάδα που συμμετείχαν στο συνέδριο, ο Δρ. Προκόπιος Μαγιάτης και η Δρ. Ελένη Μελιού, έκαναν τρεις ανακοινώσεις σχετικά με την έρευνα για τις πολυφαινόλες του ελαιολάδου:

• Δύο νέες ενώσεις που βρίσκονται στο ελαιόλαδο, η ολεομισσιονική και η ολεοκορονική, έχουν ταυτοποιηθεί και ονομαστεί έτσι
• Μια νέα μέθοδος, η λεγόμενη μέθοδος Μελίου-Μαγιάτη, μπορεί να μετρήσει την ποσότητα της ολεοκανθάλης και της ολεακεΐνης στο ελαιόλαδο χρησιμοποιώντας μια χρωματομετρική εφαρμογή με ένα κιτ στο πεδίο
• Δοκιμές σε ποντίκια δείχνουν ότι η ολεοκανθάλη σε συνδυασμό με την ολεακεΐνη έδειξε καλύτερα αποτελέσματα στη μείωση της οξείδωσης της LDL από ό,τι η ολεακεΐνη μόνη της.

Συζητώντας την ανακάλυψη των δύο ενώσεων που δεν είχαν ταυτοποιηθεί ποτέ πριν στο ελαιόλαδο, ο Μαγιάτης εξήγησε: «Από τη στιγμή που ανακαλύψαμε τη μέθοδο NMR (Πυρηνικού Μαγνητικού Συντονισμού) για τη μέτρηση συγκεκριμένων φαινολών στο ελαιόλαδο, παρατηρούσαμε συχνά κάποιες κορυφές στο φάσμα για ενώσεις που δεν μπορούσαμε να ταυτοποιήσουμε. Μας πήρε 2 χρόνια να ταυτοποιήσουμε αυτές τις δύο ενώσεις, τις οποίες ονομάσαμε: ολεομισσιονική και ολεοκορονική».

Ο Μαγιάτης και ο Μελιού εντόπισαν για πρώτη φορά αυτές τις κορυφές σε ελαιόλαδα από το Berkeley Olive Grove 1913 και το Apollo Olive Oil από την Καλιφόρνια κατά τη διάρκεια ερευνητικών μελετών στο UC Davis Olive Center, καθώς και σε ελαιόλαδο Κορωνέικης από τη Μεσσηνία και από την Παλαιοπαναγιά στη Λακωνία, κατά τη διάρκεια της εργασίας τους στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

«Θα χρειαστεί περισσότερη έρευνα για να προσδιοριστεί ο ακριβής ρόλος ή τα συγκεκριμένα οφέλη για την υγεία αυτών των δύο νεοανακαλυφθέντων ενώσεων», εξήγησε ο Magiatis. «Αυτή είναι η πρώτη φορά που έχουν ταυτοποιηθεί νέες φαινολικές ενώσεις στο ελαιόλαδο από τότε που ταυτοποιήθηκε η ολεοκανθάλη το 1993. Οι δύο ενώσεις σχετίζονται με τα αγλυκόνια της ελευροπεΐνης και της λιγστροσίδης και πιθανότατα θα πρέπει να έχουν παρόμοιες πικρές ή πικάντικες οργανοληπτικές ιδιότητες. Οι δύο ενώσεις απαντώνται συνήθως σε ελαιόλαδα που παράγονται με σύντομο χρόνο ζύμωσης».

Ο Δρ. Melliou περιέγραψε την εφεύρεση μιας νέας απλής και γρήγορης μεθόδου χρωματομετρικής ανάλυσης για τη μέτρηση της ολεοκανθάλης και της ολεακεΐνης που βρίσκονται στο ελαιόλαδο, η οποία ονομάζεται μέθοδος Melliou-Magiatis. «Χρειάζονται μόλις 20 λεπτά για να ληφθεί η ένδειξη. Χρησιμοποιείται ένα απλό κιτ που αποτελείται από ένα φιαλίδιο, δύο αντιδραστήρια και ελαιόλαδο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μια αλλαγή χρώματος από κίτρινο σε σκούρο πράσινο στο διαχωρισμένο υγρό. Όσο πιο πράσινο είναι το υγρό, τόσο υψηλότερη είναι η ποσότητα της ολεοκανθάλης και της ολεακεΐνης. Η συνολική ποσότητα αυτών των δύο ενώσεων μπορεί να υπολογιστεί με μια χρωματομετρική εφαρμογή χρησιμοποιώντας ένα iPhone ή ένα τηλέφωνο Android. Η ποσότητα μπορεί επίσης να εκτιμηθεί με καλό ποσοστό ακρίβειας περίπου 80-90 τοις εκατό, ανάλογα με την εμπειρία του χρήστη, μέσω οπτικής σύγκρισης του υγρού με έναν χρωματικό πίνακα.»

Τέλος, ο Δρ. Μαγιάτης παρουσίασε τα αποτελέσματα δοκιμών που διεξήχθησαν σε ποντίκια που τράφηκαν με ελαιόλαδα που περιείχαν διαφορετικές ποσότητες ελαιοκανθάλης και ελαιακίνης, προκειμένου να προσδιοριστεί εάν η ελαιοκανθάλη διαδραμάτιζε ρόλο στη μείωση της οξείδωσης της LDL.

Ο Μαγιάτης εξήγησε τι τους ώθησε να διεξάγουν αυτό το πείραμα: «Νωρίτερα φέτος δημιουργήθηκαν αμφιβολίες από ορισμένους ρυθμιστικούς φορείς της ΕΕ και τοπικές ελληνικές αρχές σχετικά με το αν η ολεοκανθάλη πρέπει να συμπεριληφθεί στη μέτρηση των πολυφαινολών, προκειμένου να συμμορφωθούμε με τον κανονισμό της ΕΕ 432/2012 για την επισήμανση. Έτσι, αποφασίσαμε να διεξάγουμε τη δική μας έρευνα προκειμένου να προσδιορίσουμε τον ρόλο που παίζει η ολεοκανθάλη στη μείωση της οξείδωσης της LDL».

Έτσι, η ομάδα Magiatis-Melliou διεξήγαγε δοκιμές σε ποντίκια τα οποία τράφηκαν για 50 ημέρες με δίαιτα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, συμπληρωμένη με εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο που περιείχε ποικίλες ποσότητες ολεοκανθάλης και παραγώγων υδροξυτυροσόλης, όπως η ολεακεΐνη. Πιο
συγκεκριμένα, τα ελαιόλαδα που χρησιμοποιήσαμε ήταν τα εξής: ένα χωρίς φαινολικά συστατικά, ένα μόνο με ολεοκανθάλη και δύο ακόμη με τις ίδιες ποσότητες παραγώγων υδροξυτυροσόλης, αλλά με διαφορετικά επίπεδα ολεοκανθάλης (ένα χαμηλό και ένα υψηλό).

Παρά το γεγονός ότι τα δύο τελευταία ελαιόλαδα είχαν ακριβώς τις ίδιες ποσότητες παραγώγων υδροξυτυροσόλης, το ελαιόλαδο με υψηλή περιεκτικότητα σε ολεοκανθάλη ήταν πολύ πιο αποτελεσματικό στη μείωση της οξείδωσης της LDL.

Οι επιστήμονες πρότειναν ότι το εύρημα θα μπορούσε να βοηθήσει στην επίλυση της συζήτησης σχετικά με το αν η μέτρηση της ολεοκανθάλης πρέπει να συμπεριληφθεί στον κανονισμό της ΕΕ για την επισήμανση, ένα σημαντικό ζήτημα για τους Έλληνες παραγωγούς ελαιολάδου, των οποίων τα ελαιόλαδα τείνουν να έχουν υψηλότερες ποσότητες ολεοκανθάλης από ό,τι ολεακεΐνης.

Ο Μαγιάτης συνέχισε λέγοντας: «Αυτή η δοκιμή δεν αποτελεί οριστική επιστημονική απόδειξη, αλλά υποδεικνύει μια συνεργιστική σχέση μεταξύ της ολεοκανθάλης και της ολεακεΐνης στη μείωση της οξείδωσης της LDL». Το επόμενο βήμα θα είναι η διεξαγωγή δοκιμών σε ανθρώπους.

Η Δρ. Μελίου πρόσθεσε: «Οι επιστημονικές ενδείξεις για τη σημασία της ελιάς, του καρπού της και του ελαίου της αυξάνονται. Ο λόγος για τον οποίο αποτελούσε κεντρικό θέμα της αρχαίας ελληνικής κουλτούρας για την αθλητική νίκη, την ειρήνη, τη διατροφή και την ιατρική γίνεται όλο και πιο προφανής».

Ο Παναγιώτης Διαμαντάκος, ο Νικόλαος Δημερτζής, ο Μιχαήλ Ράλλης, η Αγγελική Κουρουνακή, η Ελένη Μελιού και ο Προκόπιος Μαγιάτης — όλοι από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, Σχολή Φαρμακευτικής — συνέβαλαν στη σύνταξη αυτού του άρθρου.