Η εξελισσόμενη μάχη της Ευρώπης κατά της Xylella Fastidiosa
Η έγκαιρη ανίχνευση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει στο επίκεντρο της μάχης κατά του βακτηρίου, καθώς οι αρμόδιοι αισιοδοξούν όσον αφορά τις νέες έρευνες, μεθόδους και εργαλεία.
Οι ακραίες καιρικές συνθήκες έχουν πλήξει σοβαρά τους ελαιοκαλλιεργητές στη νότια Ιταλία. Τις τελευταίες ημέρες, ξαφνικές και σφοδρές χαλαζοθύελλες έπληξαν τους ελαιώνες στο Σαλέντο, στην περιοχή της Απουλίας.
Σύμφωνα με την αγροτική οργάνωση Coldiretti, περίπου το 40% των ελιών της τρέχουσας περιόδου χάθηκαν στην περιοχή.
Η Xylella είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο, όχι απλώς ευρωπαϊκό. Χάρη στις προόδους της επιστημονικής έρευνας… παρατηρούμε σημαντική πρόοδο.
Την τελευταία δεκαετία, οι ελαιώνες γύρω από το Σαλέντο έχουν καταστραφεί από το Xylella fastidiosa. Νέοι ελαιώνες στην περιοχή φυτεύονται με Leccino και Favolosa, τις δύο ποικιλίες ελιάς που παρουσιάζουν σημαντική αντοχή στο βακτήριο.
«Οι νέες ανθεκτικές ελιές χρειάζονται τρία ή τέσσερα χρόνια για να παράγουν ελιές», έγραψε ο Coldrietti. «Και τώρα που ορισμένοι ελαιοκαλλιεργητές μπορούν να επιστρέψουν στη συγκομιδή των καρπών μετά από δέκα χρόνια επιδημίας, έρχεται μια άλλη απώλεια λόγω ακραίων φαινομένων όπως χαλαζοθύελλες, ανεμοστρόβιλοι και καταιγίδες».
Δείτε επίσης: Έκθεση τέχνης αναλογίζεται τον καταστροφικό αντίκτυπο της XylellaΗ δύσκολη κατάσταση στην Απουλία ήταν ένα από τα κεντρικά θέματα της Τέταρτης Ευρωπαϊκής Διάσκεψης για την Xylella, που διοργανώθηκε από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA).
Xylella fastidiosa
Η Xylella fastidiosa είναι ένα gram-αρνητικό βακτήριο που είναι γνωστό ότι προκαλεί μια ποικιλία φυτικών ασθενειών. Πρόκειται για ένα παθογόνο που προσβάλλει κυρίως το ξύλημα, το φυτικό ιστό που είναι υπεύθυνος για τη μεταφορά νερού και θρεπτικών ουσιών από τις ρίζες σε άλλα μέρη του φυτού. Το Xylella fastidiosa αποτελεί σημαντικό πρόβλημα για τη γεωργία και τη δασοκομία, καθώς μπορεί να μολύνει ένα ευρύ φάσμα φυτικών ειδών, προκαλώντας οικονομικές απώλειες και περιβαλλοντική ζημιά.
Αυτό το βακτήριο μεταδίδεται από έντομα-φορείς, όπως οι sharp-shooters και οι spit-bugs, τα οποία τρέφονται με το χυμό των φυτών. Όταν αυτά τα έντομα τρέφονται με μολυσμένα φυτά, προσλαμβάνουν το βακτήριο και μπορούν στη συνέχεια να το μεταδώσουν σε υγιή φυτά όταν τρέφονται από αυτά. Το Xylella fastidiosa μπορεί να μολύνει τόσο καλλιέργειες όσο και καλλωπιστικά φυτά, και έχει ευθύνεται για καταστροφικές ασθένειες σε διάφορα μέρη του κόσμου.
Μερικές από τις γνωστές ασθένειες που προκαλούνται από το Xylella fastidiosa περιλαμβάνουν τη νόσο του Pierce, την ποικιλόμορφη χλωρόζη των εσπεριδοειδών (CVC) και το σύνδρομο ταχείας παρακμής της ελιάς (OQDS).
Οι προσπάθειες για τον έλεγχο του Xylella fastidiosa περιλαμβάνουν τη χρήση εντομοκτόνων για τη διαχείριση των εντόμων-φορέων, καθώς και προσπάθειες για την καραντίνα και την απομάκρυνση των μολυσμένων φυτών, προκειμένου να αποτραπεί η περαιτέρω εξάπλωση. Είναι σε εξέλιξη έρευνα για την ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών στρατηγικών για τη διαχείριση και την πρόληψη της εξάπλωσης αυτού του βακτηρίου και των σχετικών φυτικών ασθενειών.
Η EFSA διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στον επιστημονικό συντονισμό των δράσεων κατά της Xylella fastidiosa και υποστηρίζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη στη θέσπιση διαδικασιών, κατευθυντήριων γραμμών και μεθόδων.
Συμμετέχοντες στην 4η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη για τη Xylella, που διοργανώθηκε από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων
Πριν από τη διάσκεψη, παρουσιάστηκε στους εκπροσώπους το ντοκιμαντέρ «Η Εποχή των Γιγάντων». Ερευνά τις κοινωνικές, οικονομικές και τοπιογραφικές επιπτώσεις της Xylella fatidiosa σε μια περιοχή όπου τα μνημειακά ελαιόδεντρα ευδοκιμούσαν για χιλιετίες.
«Αυτό είναι πολύ σημαντικό, καθώς επιτρέπει στο ευρωπαϊκό κοινό να γίνει μάρτυρας των καταστροφικών επιπτώσεων του παθογόνου», δήλωσε ο Giuseppe Stancanelli, επικεφαλής της ομάδας αξιολόγησης κινδύνων για τη φυτική υγεία της EFSA, στην Olive Oil Times.
«Η επικοινωνία με το κοινό αποτελεί βασικό παράγοντα για τη διασφάλιση της επιτυχίας των στρατηγικών φυτοϋγείας», πρόσθεσε ο Stancanelli, αναφερόμενος στο κόμικ που δημοσίευσε πρόσφατα η EFSA.
«Υπογραμμίζει τη σημασία της επιστήμης στην ανάπτυξη στρατηγικών για την αντιμετώπιση απειλών για τη φυτική υγεία, όπως η Xylella», είπε.
Σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη, η EFSA ξεκίνησε επίσης την εκστρατεία #PlantHealth4Life.
«Ο στόχος είναι να ευαισθητοποιήσουμε τους Ευρωπαίους πολίτες σχετικά με τη σημασία της φυτοϋγείας και την ευθύνη του καθενός για τη διαφύλαξή της», δήλωσε ο Stancanelli.
Στην Ε.Ε., η Ιταλία δεν είναι η μόνη χώρα που έχει πληγεί από το Xylella fastidiosa. Άλλα στελέχη του βακτηρίου έχουν εντοπιστεί στις Βαλεαρίδες Νήσους της Ισπανίας, την Πορτογαλία και τη Γαλλία. Έντομα-φορείς, όπως οι σάλιαρες, μεταφέρουν τον παθογόνο οργανισμό από το ένα φυτό στο άλλο, μολύνοντας ελαιόδεντρα, αμυγδαλιές και δεκάδες άλλα είδη φυτών.
Με την πάροδο των ετών, η εξάπλωση της Xylella fastidiosa, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη κατανόηση της απειλής που αντιπροσωπεύει η επιδημία, προκάλεσε μια σειρά δραστηριοτήτων σε επίπεδο Ε.Ε.
«Η Xylella περιλαμβάνεται πλέον στον κατάλογο των κύριων φυτοπαθογόνων που υπόκεινται σε καραντίνα και τηρείται σε επίπεδο Ε.Ε., τα λεγόμενα “Παράσιτα Προτεραιότητας”», δήλωσε ο Stancanelli. «Αυτό οδήγησε όλα τα κράτη μέλη να αναπτύξουν προληπτικά σχέδια έκτακτης ανάγκης και να εντείνουν την επιτήρηση.»
Η EFSA διατηρεί τη μοναδική παγκόσμια βάση δεδομένων για τα φυτά που έχουν μολυνθεί από τα διάφορα στελέχη του Xylella fastidiosa.
«Αυτό υποστηρίζει τα κράτη μέλη σε περίπτωση νέων κρουσμάτων», δήλωσε ο Stancanelli. «Είναι επίσης χρήσιμο για τους τοπικούς φορείς και τους αγρότες ώστε να αποφασίσουν τι να φυτέψουν σε μολυσμένες περιοχές. Αναφέρει επίσης τις ποικιλίες φυτών που έδειξαν ανοχή ή αντοχή στη Xylella».
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της διάσκεψης, τα τρέχοντα μέσα για τον περιορισμό της εξάπλωσης της Xylella fastidiosa βελτιώνονται καθώς αναπτύσσονται νέα εργαλεία.
«Η Xylella είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο, όχι απλώς ευρωπαϊκό», δήλωσε ο Stancanelli. «Χάρη στις προόδους στην επιστημονική έρευνα, στα νέα εργαλεία που επιτρέπουν την ανίχνευση σε εκτεταμένες περιοχές και στις προηγμένες στρατηγικές καταπολέμησης παρασίτων, παρατηρούμε σημαντική πρόοδο.»
«Στο συνέδριο, προέκυψε το πώς αυξάνεται η γνώση σχετικά με τη βιολογία και την οικολογία που σχετίζονται με τα έντομα-φορείς», είπε ο Stancanelli. «Όχι μόνο στην περιοχή της Μεσογείου, αλλά και στη Βόρεια Ευρώπη».
Η τρέχουσα έρευνα που χρηματοδοτείται από την Ε.Ε. περιλαμβάνει εργασίες σχετικά με την πρόληψη, τον έλεγχο, την οικολογία και την κοινωνία, όπως το έργο BEXYL, καθώς και την ανάπτυξη νέων λύσεων βιολογικού ελέγχου που δρουν είτε κατά της Xylella fastidiosa είτε κατά του φορέα της, όπως το έργο BIOVEXO.
Τα προγράμματα BEXYL και BIOVEXO συνδιοργάνωσαν τη διάσκεψη για τη Xylella σε συνεργασία με την EFSA και άλλα προγράμματα της Ε.Ε.
Μεγάλο μέρος των προσπαθειών που χρηματοδοτούνται από την Ε.Ε. αφιερώνεται στην προώθηση της συνεργασίας και του συντονισμού μεταξύ των πολλών εθνικών φορέων που εμπλέκονται.
Κλειδί για τις στρατηγικές της Ε.Ε. είναι η έγκαιρη ανίχνευση. «Με την επιστημονική υποστήριξη της EFSA, όλες οι ευρωπαϊκές χώρες παρακολουθούν ολόκληρη την επικράτειά τους», δήλωσε ο Stancanelli.
Οι εκτεταμένες επιχειρήσεις παρακολούθησης ακολουθούν τις κατευθυντήριες γραμμές της EFSA και μπορούν να εντοπίσουν νέες εστίες. Αυτό επιτρέπει την ταχεία παρέμβαση για τον περιορισμό της περαιτέρω εξάπλωσης.
«Έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στα συστήματα έρευνας και παρακολούθησης καθώς και στη διάγνωση, όπως αυτά που αφορούν την ανάλυση αεροφωτογραφιών και δορυφορικών εικόνων», δήλωσε ο κ. Στανκανέλι.
«Για παράδειγμα, αν πρέπει να παρακολουθήσουμε όλες τις ελαιοκαλλιεργητικές περιοχές στη Μεσόγειο, δεν μπορούμε να βασιστούμε μόνο σε επιτόπιες επισκέψεις», πρόσθεσε. «Πρέπει να είμαστε σε θέση να αναλύουμε μεγάλες εκτάσεις εδάφους ταυτόχρονα. Τώρα που η τεχνολογία είναι διαθέσιμη.»
Άλλες κρίσιμες πτυχές που συζητήθηκαν στη διάσκεψη περιλαμβάνουν τις ποικιλίες ελιάς που παρουσιάζουν ανοχή ή αντοχή στη Xylella fastidiosa, όπως η Leccino.
«Υπάρχει πρόοδος στην έρευνα που στοχεύει στην αποκάλυψη του μηχανισμού αυτής της αντοχής», είπε ο Stancanelli. «Είναι μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς η αποκάλυψη αυτών των πτυχών μπορεί επίσης να μας επιτρέψει να βρούμε αυτούς τους μηχανισμούς σε άλλες ποικιλίες ελιάς».
Από την πρώτη δοκιμή στην Απουλία, οι μέθοδοι εμβολιασμού μπορούν να ανοίξουν το δρόμο για τον εντοπισμό νέων πηγών ανθεκτικότητας στο Xylella.
«Στο Ισραήλ, όπου η Xylella προσβλήθηκε τις αμυγδαλιές, οι ερευνητές εντόπισαν ανθεκτικές ποικιλίες αμυγδαλιών εμβολιάζοντάς τις πάνω σε μολυσμένα φυτά και υποκείμενα και παρατηρώντας τις αντιδράσεις τους», είπε ο Stancanelli.
«Σε όλο τον κόσμο, η Xylella έχει καταστεί ένα φυτοπαθογόνο πρώτης προτεραιότητας», κατέληξε. «Σήμερα, η επιστημονική έρευνα και ο διεθνής συντονισμός μας επιτρέπουν να διαβλέπουμε ελπίδα στον αγώνα κατά του παθογόνου.»