İspanya’nın Geleneksel Zeytinlikleri, Üretim Maliyetlerindeki Artış Nedeniyle Zor Günler Yaşıyor

2020 ile 2026 yılları arasında İspanya’daki ortalama zeytinyağı üretim maliyetleri yaklaşık yüzde 57 oranında arttı; ülkenin en geleneksel zeytinliklerindeki maliyetler artık piyasa fiyatlarını çok aşmış durumda.

Bu bulgular, İspanya Zeytin Yetiştiriciliği Belediyeleri Birliği (AEMO) tarafından yayınlanan Zeytin Yetiştiriciliği Maliyet Çalışması’nın son baskısından alınmıştır. Rapor, İspanya zeytinyağı sektörü için bir referans noktası olarak kabul edilmektedir.

Önceki hesaplamalardan farklı olarak, bu çalışma, arazinin fırsat maliyetini ve makineler dahil olmak üzere yetiştiricilik için gerekli yatırımların amortismanını da dikkate alarak daha geniş bir ekonomik ortamı ele almaktadır.

Arazi değeri, tarımsal üretim maliyeti hesaplamalarında genellikle dikkate alınmaz. Ancak çalışmanın yazarları, zeytin yetiştiriciliğinin karlılığını diğer potansiyel arazi kullanımlarıyla karşılaştırırken bu faktörün önemli olduğunu belirtmiştir.

Araştırmacılar, kurak tarım yapılan zeytinlikler için hektar başına 500 avro, sulanan zeytinlikler için ise hektar başına 1.050 avro arazi maliyeti belirlemiştir.

Bu maliyeti, geleneksel olarak makineleştirilemeyen zeytinliklerden (dağ yamacı zeytinlikleri olarak da bilinir) hariç tuttular; çünkü bu arazilerin alternatif tarımsal veya ticari kullanım potansiyeli genellikle çok düşüktür.

Çalışmada, geleneksel tarımdan süper yoğun tarıma kadar uzanan yedi ana zeytin yetiştirme modeli analiz edildi.

Sonuçlar, İspanya’daki geleneksel zeytin yetiştiriciliği için oldukça karamsar bir tablo ortaya koymaktadır.

İspanya’nın zeytin yetiştirme alanının yüzde 17,7’sini oluşturan geleneksel, mekanize edilemeyen bahçelerde toplam üretim maliyeti, zeytinyağı kilogramı başına 5,31 avroya ulaştı.

Durum, mekanize ve kısmen mekanize geleneksel bahçelerde daha az ciddi olmakla birlikte, maliyetler tüm zeytinyağı kategorileri için çalışma sırasında hesaplanan kilogram başına yaklaşık 3,26 avro olan ortalama piyasa fiyatının üzerinde kalmaktadır.

Bir miktar mekanizasyonun mümkün olduğu geleneksel zeytinlikler, İspanya’nın zeytin yetiştirme alanının %32,6’sını oluşturarak en büyük paya sahiptir.

Bu bahçelerde mekanizasyon sınırlı olsa da, maliyetli el emeğine olan bağımlılığı azaltmak, genel üretim maliyetleri üzerinde önemli bir etkiye sahiptir.

AEMO, geleneksel sulanan bahçelerde üretim maliyetini kilogram başına 4,18 avro, geleneksel kurak tarım yapılan bahçelerde ise kilogram başına 4,67 avro olarak hesaplamıştır.

Sulama işletme giderlerini önemli ölçüde artırsa da, daha yüksek verim bu ek maliyetleri fazlasıyla telafi etmektedir.

Çalışmada, sulanan bahçelerde hektar başına ortalama 6.000 kilogram zeytin verimi tahmin edilirken, kurak tarım yapılan bahçelerde bu rakam hektar başına 3.500 kilogramdır; bu da kilogram zeytinyağı başına daha düşük üretim maliyeti ile sonuçlanmaktadır.

Spektrumun diğer ucunda ise yoğun ve süper yoğun yetiştirme sistemleri yer almaktadır.

Yoğun kuru tarım yapılan bahçelerde ortalama üretim maliyeti kilogram başına 3,52 avro olarak hesaplanmıştır. Bu rakam, hâlâ piyasa fiyatının üzerinde olsa da, en verimli geleneksel modelin maliyetinden önemli ölçüde daha düşüktür.

Daha yüksek verim, yoğun sulamalı yetiştiriciliğin maliyetini kilogram başına 3,20 avroya düşürmüştür.

Süper yoğun zeytinliklerde ise üretim maliyeti, kurak tarım koşullarında kilogram başına ortalama 3,17 avro, sulama koşullarında ise kilogram başına 3,08 avro olarak hesaplandı; bu, çalışmada kaydedilen en düşük rakamdır.

Bu bulgular, geleneksel zeytin yetiştiriciliğinin uzun vadeli sürdürülebilirliği konusundaki endişeleri daha da artıracaktır.

İspanyol çiftçiler birliği COAG’ın Jaén şubesi, önceki sezona ait verileri kullanarak, geleneksel, makine destekli kurak tarımla işletilen bahçelerde üretim yapan çiftçilerin yüzde 7,8 oranında doğrudan zarar ettiğini hesapladı.

Geleneksel, makineleştirilemeyen zeytinlikleri işleten üreticilerde ise kayıplar yüzde 42,6'ya ulaştı.

Buna karşılık COAG Jaén, Temmuz ayında vergi beyannamesi verme süresinin son gününde, zeytin üreticilerinin vergi yükümlülüklerinin hesaplanmasında kullanılan varsayımlara itiraz ettiğini Maliye Bakanlığı’na resmi olarak bildirmek suretiyle olağanüstü bir adım attı.

Örgüt, İspanya’nın zeytin sektörünün karşı karşıya olduğu yeni mali gerçekleri yansıtacak şekilde sistemde kapsamlı bir revizyon yapılması çağrısında bulundu.