Geçen Yılki Rekor Hasadın Ardından Türkiye’nin Üretimi Düşüşe Geçti
Olumsuz hava koşulları, zayıf meyve tutumu ve verimsiz bir yıl, düşük bir hasatla sonuçlandı.
2023/24 hasat yılına ilişkin zayıf hasat öngörülerinin teyit edilmesiyle,
Türkiye bu sezon zeytinyağı veriminde ciddi bir düşüş yaşayan bir başka Akdeniz üreticisi oldu.
Eylül ayında Türkiye Zeytin ve Zeytinyağı Kurulu (UZZK) tarafından yayınlanan resmi hasat tahmini, Türkiye’nin ulusal zeytinyağı üretiminin bu hasat yılında sadece 180.000 tona ulaşacağını öngörmüştü.
ABD Tarım Bakanlığı (USDA) da, üretimi olumsuz etkileyen elverişsiz iklim koşulları nedeniyle Türkiye'nin toplam üretim tahminini ilk tahmin olan 280.000 tondan 190.000 tona revize etti.
Bir önceki 2022/23 hasat yılında, Türk üreticiler 421.000 ton zeytinyağı ile rekor bir verim elde etmişti. Ancak, geçen bahar, ülkenin zeytinyağı üreten birçok bölgesinde kış benzeri koşulları uzatan değişken hava koşulları, zeytin ağaçlarının meyve tutumunu aksattı.
Ayrıca bakınız: 2023 Hasat GüncellemeleriBu durum, ağaçların doğal alternatif verim döngüsündeki bir “verimsiz yıl” ile birleşince, üretimi önemli ölçüde azalttı.
UZZK Başkanı Mustafa Tan, ülkedeki hasat düşüşüne ilişkin yaptığı açıklamada, “Böyle bir yılın ardından üretimin çok daha düşük olacağı zeytin ağacının genetiğinde var” dedi. “Geçen yıla kıyasla, ağaç başına verim yüzde 55,7 azalarak 7,9 kilograma [zeytinyağı] düştü.”
Tan, “Bu üretim sezonunda zeytinyağı veriminin 179.300 ton, sofralık zeytin veriminin ise 442.000 ton olmasını bekliyoruz” diye ekledi. “Bu rakam, hem ihracatımızı hem de iç pazardaki tüketimimizi karşılayabilecek bir rakam.”
Ege’nin kuzeybatı kıyısındaki ünlü zeytinyağı üretim bölgesi Ayvalık’tan Köklü Zeytincilik’ten Mustafa Kürlek, ülkenin zeytinyağı üretiminin resmi tahminlerin altında kaldığını söyledi.
Kürlek, Olive Oil Times’a verdiği demeçte, “2023/24 sezonu için Türkiye Zeytinyağı Kurulu toplam üretimi 180.000 ton olarak tahmin etmişti, ancak fiili üretim 120.000 ton olarak gerçekleşti” dedi.
Ancak, önceki hasat döneminden kalan stokların bu yılki düşük verimi yeterince telafi ettiğini belirtti.
“2022/23 sezonundan 100.000 ton zeytinyağı, 2023/24 toplam üretimine eklendi,” dedi. “Türkiye’de mevcut zeytinyağı miktarı, özellikle uluslararası kabul görmüş sızma zeytinyağı, yeterlidir.”
Kürlek, Ağustos ayında dökme zeytinyağına getirilen üç aylık ihracat yasağının Türk ihracatçılara ve uluslararası pazarlara zarar verdiğini de sözlerine ekledi.
Başlangıçta geçen Kasım ayına kadar sürmesi planlanan ihracat yasağı, iç pazardaki kıtlık endişeleri nedeniyle Türkiye’de süresiz olarak uzatıldı.
Kürlek, “Yasağın Mart ayında kaldırılma olasılığının yüzde 25 olduğunu tahmin ediyorum, ancak bunun daha çok önümüzdeki Eylül ayında gerçekleşeceğini düşünüyorum” diye ekledi.
Diğer üretici ülkelerde olduğu gibi, Türkiye’deki bu hasat sezonunun da en belirgin özelliği, başlıca üretim bölgelerinde verimin düşmesi ile zeytinyağı fiyatlarının artması arasındaki tezatlık.
Türkiye’nin güney kıyısındaki Mersin iline bağlı ve yaklaşık 21 yağhanenin bulunduğu Mut ilçesinde, üretim geçen yılki yaklaşık 30.000 tondan 5.000 tona keskin bir düşüş gösterdi. Ancak, yüksek zeytinyağı fiyatları, yerel çiftçilerin üretim kaybını telafi etti.
Yerel tarım odasından Muharrem Yılmaz, “Verim geçen yıla kıyasla daha düşüktü” dedi. “Bunun nedeni, havanın geçen yıla göre biraz daha kurak olmasıydı. Ağaçlar yeterince sulanamadı; başka bir deyişle, kurak bir yıldı.”
“Geçen yıl 80 lira (2,38 avro) ile 100 lira (2,97 avro) arasında satılan [bir litre] zeytinyağı, bu yıl 250 lira (7,43 avro) ile 350 lira (10,40 avro) arasında satılıyor,” diye ekledi. “Bu durum, üretim az olmasına rağmen üreticileri sevindirdi.”
Ancak, verim düşüşü ülke genelinde aynı şekilde görülmüyor; bazı Türk üreticiler, kalite düşüşüne rağmen geçen yılki üretim hacimlerini tekrarlayabildiler.
Çanakkale’nin kuzeybatısında Domat ve Ayvalık çeşitlerinden 15.000 zeytin ağacı yetiştiren Olive811’in sahipleri, “Beklendiği gibi, sezon muhteşem geçmedi,” dedi. “Yine de hasat miktarı geçen yıla yakındı. Ağaç sayısının fazla olması, mevsimselliğin etkisini azaltıyor.”
“Zeytinyağının kalitesi geçen yıla göre biraz daha düşük,” diye eklediler. “Asitlik oranımız her zaman en fazla yüzde 0,2 ile 0,4 arasındaydı, bu yıl ise yüzde 0,4 ile 0,6’ya çıktı. Bölgedeki zeytinyağının genel kalitesi kesinlikle daha kötüydü, sızma zeytinyağı sınıfına girmekte zorlandı.”
Bu arada, yüksek fiyatlar üreticilere fayda sağlasa da, Türkiye’deki bazı tüketiciler zeytinyağı alırken büyük sıkıntı çekiyor.
“Burada zeytin ağaçlarının arasında yaşıyor olsak da, sofralarımıza zeytinyağı getiremiyoruz,” dedi, ülkenin başlıca zeytinyağı üretim bölgelerinden biri olan Manisa ilinin Soma ilçesinde yaşayan emekli Mehmet Kaygi. “Soma’da bile zeytinyağı şu anda 300 lira (8,88 avro). Artık ayçiçek yağı kullanmaya başladık.”
Türkiye’nin en büyük zeytinyağı üretici ve ihracatçı şirketlerinden Artem Oliva’nın yönetici ortağı Can Candeger’e göre, 2023/24 sezonundaki verim düşüşü, iç ve dış faktörlerle birleşerek Türkiye’deki zeytinyağı fiyatlarının yükselmesinin arkasındaki neden oldu.
Candeger, Olive Oil Times’a verdiği demeçte, “2023/24 sezonunda, önceki yıllara kıyasla zeytkin yağı üretimi genel olarak azaldı ve bu da pazardaki daralmayı daha da şiddetlendirdi” dedi.
“Düşük verim, enflasyon ve Türk lirasının baskı altındaki döviz kurları, Türkiye’deki zeytinyağı fiyatlarındaki yükseliş eğilimine katkıda bulundu,” diye ekledi. “İspanya’daki artan fiyatlar da bir dalga etkisi yaratarak Türk zeytinyağı fiyatlarını yukarı çekiyor.”
Candeger, 2024/25 hasat yılına ilişkin de ihtiyatlı bir iyimserlik sergiledi ve yaz başında daha kesin sonuçlara varılabileceğini belirtti.
“Mevcut sezona kıyasla, yaklaşan 2024/25 sezonu için beklentilerimiz daha yüksek,” dedi. “Ancak, yeni sezonun nasıl gelişeceği önümüzdeki Haziran ayına kadar netleşmeyecek. O sıralarda, ülkedeki zeytin ağaçlarının çiçek açması, potansiyel verim performansı hakkında bir ön tahmin sağlayacaktır.”