Dünya zeytinyağı üretimi 3,5 milyon tonla rekor seviyeye ulaştı

2022 ve 2023 yıllarındaki iki felaketle sonuçlanan hasat sezonunun ardından, 2024/2025 sezonu şimdiye kadar kaydedilen en yüksek zeytinyağı üretim hacmini sağladı.

Yeni bir rapora göre, 2024/2025 hasat yılı için küresel zeytinyağı üretiminin 3,507 milyon ton olacağı tahmin ediliyor. Henüz geçici olsa da, bu rakam, üreticilerin 3,415 milyon ton hasat yaptığı 2021/2022'de kırılan önceki rekoru şimdiden aşıyor.

Bu tahmin, 3,005 milyon tonluk beş yıllık ortalamanın da oldukça üzerinde ve 2023/2024 sezonunda görülen düşük üretime göre yaklaşık yüzde 36 daha yüksek.

Avrupa Komisyonu verilerine atıfta bulunan ve İspanya’nın Agrobank’ı tarafından Zeytinyağı Dünya Kongresi (OOWC) ile işbirliği içinde yayınlanan rapor, Avrupa Birliği dışındaki zeytinyağı üretiminin istikrarlı bir şekilde genişlediğini de teyit ediyor.

2024/2025 sezonunda, AB dışı üreticiler küresel üretimin yüzde 40'ını oluşturdu. Uluslararası Zeytin Konseyi verileri, bu oranın 2021/2022 sezonunda yüzde 33'ün altında olduğunu gösteriyor.

Raporu hazırlayanlar, El Salvador, Etiyopya, Kuveyt, Özbekistan, Azerbaycan ve Kuzey Makedonya gibi yeni katılan ülkeler de dahil olmak üzere, beş kıtada 58 ülkenin artık zeytinyağı ürettiğini belirtiyor.

Zeytinyağı dünyanın dört bir yanına sevk edilirken, gelişmekte olan bölgelerdeki yeni dikilen ve giderek daha verimli hale gelen zeytinliklerin yaygınlaşması, orta vadede potansiyel verim artışlarına işaret ediyor.

Raporda öne çıkan bir diğer önemli eğilim, üretim yapmayan ülkelerdeki tüketim artışıdır; bu ülkeler şu anda küresel talebin yaklaşık yüzde 30’unu oluşturmaktadır. Bu pazarlarda zeytinyağı genellikle daha yüksek fiyatlarla satılmakta ve sıklıkla premium segmentlerde konumlandırılmaktadır.

Akdeniz bölgesinde zeytinyağı satışlarının yaklaşık yüzde 90’u büyük perakendeciler aracılığıyla gerçekleşmekte olup, bunun yüzde 60 ila 70’i özel markalar altında satılmaktadır. Bu hacmin büyük bir kısmı yüksek kalite kategorilerine ait değildir.

Raporda, Akdeniz satışlarının sadece yüzde 5’inin yüksek kaliteli seg­man­ta yer aldığı tah­min edi­li­yor. Bu pay istik­ra­lı bir seyir iz­le­yor ve her yıl hafifçe artarak, uzman ü­reti­ci­ler için bir niş ve gurme ürün serileriyle öne çıkmak iste­yen perakendeci­ler için bir araç olu­şturuyor.

Yazarlar, küresel zeytinyağı tüketiminin son zamanlarda yatay seyrettiğini veya azaldığını kabul ediyor. Avrupa Komisyonu verileri, 2015'te başlayan yıllarca süren istikrarlı büyümenin ardından talebin yaklaşık 3 milyon ton seviyesinde istikrar kazandığını, ancak son birkaç hasat döneminde zayıfladığını gösteriyor.

Hem AB hem de AB dışı pazarlar bu eğilime katkıda bulunuyor: 2024/2025 için AB tüketiminin 1,42 milyon ton olacağı tahmin edilirken, AB dışı pazarların ise 1,64 milyon tona ulaşması bekleniyor; bu da sadece mütevazı artışları yansıtıyor.

Veriler, tedarik zinciri verimliliği, gıda kültürleri ve rakip emtiaların fiyatlandırması tarafından şekillendirilen kısa vadeli talep ayarlamaları geçiren olgun bir küresel pazara işaret etmektedir.

İspanya’ya odaklanan rapor, ülkenin 2024/2025’te bir kez daha küresel üretime liderlik ettiğini teyit ediyor. İspanya’nın zeytin yetiştirme alanı 2,7 milyon hektara yayılıyor — bu, dünya çapında ekili yaklaşık 11,7 milyon hektarın bir parçası.

İspanya’da yaklaşık 400.000 kişi zeytin bahçesine sahip olup, bunların yüzde 69’u yağmurla sulanan, düşük verimli veya eğimli alanlarda bulunuyor.

Geniş geleneksel bahçelerinin yanı sıra İspanya, sulanan yoğun ve süper yoğun sistemlerin küresel yaygınlaşmasını da teşvik etmiştir. Andalusia ve Extremadura’da yoğunlaşan bu bahçeler, yüzde 90’ın üzerinde mekanize hasat oranlarına ve hektar başına 1.600 ila 2.000 ağaç yoğunluğuna ulaşmaktadır.

Bu tür yaklaşımlar, genellikle gelişmiş tarım teknolojileriyle birleştirilerek dünya çapında giderek daha fazla benimsenmektedir.

Su mevcudiyeti önemli bir kısıtlama olmaya devam etse de, İspanya’da GPS kılavuzlu dikim ve sensör tabanlı sulama gibi araçlar artık ekili alanların çoğunu kapsamaktadır.

Rapora göre, İspanya’nın zeytin sektörü, yüksek verimliliği yapısal zorluklarla dengelemektedir. Geleneksel zeytinliklerdeki işgücü kıtlığı ve azalan karlılık, dünyanın en iyi zeytinyağlarının bazılarının kaynağı olan tarihi manzaraları ve kültürel mirası tehdit etmeye devam ediyor.