Η ΕΕ υποβάλλει τον κλιματικό στόχο για το 2040 εν όψει της COP30, με στόχο τη μείωση των εκπομπών κατά 90%

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε επίσημα έναν νέο στόχο για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, δεσμευόμενη να μειώσει τις καθαρές εκπομπές κατά 90% έως το 2040 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.

Σε νέα υποβολή προς τα Ηνωμένα Έθνη, η 27μελής Ένωση περιέγραψε τον νέο της στόχο ως μέρος της εθνικά καθορισμένης συνεισφοράς (NDC) εν όψει της κλιματικής συνόδου COP30.

Η διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών θα πραγματοποιηθεί από τις 10 έως τις 21 Νοεμβρίου στο Μπελέμ της Βραζιλίας. Όλες οι συμμετέχουσες χώρες αναμένεται να παρουσιάσουν επικαιροποιημένες NDC, οι οποίες, σύμφωνα με τη Συμφωνία του Παρισιού, πρέπει να αναθεωρούνται κάθε πέντε χρόνια.

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δήλωσε ότι η αναθεωρημένη NDC περιλαμβάνει έναν ενδεικτικό στόχο για το 2035 για μείωση των εκπομπών κατά 66,25 έως 72,5 τοις εκατό, χαράζοντας την πορεία προς την πλήρη ουδετερότητα άνθρακα έως το 2050. Η Ένωση επιβεβαίωσε επίσης τον υφιστάμενο στόχο της για το 2030, που είναι η μείωση των εκπομπών κατά 55% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.

Το NDC υπογραμμίζει την πρόοδο που έχει ήδη επιτευχθεί: οι ανανεώσιμες πηγές παρήγαγαν το 44% της ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ το 2023, με προβλέψεις για το 47% το 2024. Αυτά τα επιτεύγματα, σύμφωνα με το Συμβούλιο, υποστηρίζουν την εστίαση της COP30 στην αποκαρβονιοποίηση των οικονομιών και στην επέκταση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας παγκοσμίως.

Μεταξύ των ενδιάμεσων στόχων περιλαμβάνονται η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας κατά 11,7% έως το 2030, μηδενικές εκπομπές από τα καινούργια αυτοκίνητα έως το 2035 και ένας ενεργειακός τομέας κατά κύριο λόγο απαλλαγμένος από ορυκτά καύσιμα έως τα μέσα του αιώνα.

Η ΕΕ σχεδιάζει επίσης να επιτύχει καθαρό απορροφητή άνθρακα 310 εκατομμυρίων τόνων ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα έως το 2030, πράγμα που σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή ξηρά και τα δάση θα απορροφούν περισσότερο άνθρακα από ό,τι εκπέμπουν. Αυτό θα αντιπροσώπευε επιπλέον 42 εκατομμύρια τόνους που θα απορροφώνται ετησίως σε σύγκριση με τον μέσο όρο της περιόδου 2016–2018.

Η απομάκρυνση του άνθρακα — μέσω των δασών, της διαχείρισης του εδάφους και της αποκατάστασης των υγροτόπων — περιγράφεται ως ουσιαστικό συμπλήρωμα της μείωσης των εκπομπών. Τέτοια μέτρα υποστηρίζονται μέσω της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ), η οποία διαθέτει κονδύλια για τη βιώσιμη γεωργία και την αποθήκευση άνθρακα στο έδαφος.

Η επικαιροποιημένη NDC εισάγει το νέο πλαίσιο πιστοποίησης απομάκρυνσης άνθρακα της ΕΕ, που εγκρίθηκε το 2024, το οποίο θεσπίζει τα πρώτα πανευρωπαϊκά πρότυπα για την πιστοποίηση και την επαλήθευση της απομάκρυνσης άνθρακα. Τα έργα πρέπει να παρουσιάζουν μετρήσιμα, επαληθεύσιμα και μόνιμα οφέλη άνθρακα, με διασφαλίσεις κατά της διπλής καταμέτρησης και των ισχυρισμών βραχυπρόθεσμης αποθήκευσης.

Κάθε πιστοποιημένο έργο πρέπει επίσης να αποδεικνύει παράλληλα οφέλη για τη βιοποικιλότητα. Δραστηριότητες όπως η επαναυδάτωση τυρφώνων ή η αποκατάσταση εδαφών πρέπει να ενισχύουν τα οικοσυστήματα καθώς και να μειώνουν τις εκπομπές.

Το NDC δίνει προτεραιότητα στις εγχώριες απομακρύνσεις άνθρακα, αλλά επιτρέπει την περιορισμένη χρήση επαληθευμένων διεθνών πιστώσεων, όπως έργα αποκατάστασης δασών ή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο εξωτερικό, ως συμπλήρωμα — όχι ως υποκατάστατο — των εσωτερικών μειώσεων.

Η διάταξη αυτή προκάλεσε κριτική από την Germanwatch, η οποία την περιέγραψε ως ένα κενό που θα μπορούσε να αποδυναμώσει την ακεραιότητα του σχεδίου. Ωστόσο, η χρήση πιστώσεων άνθρακα στη γεωργία κερδίζει έδαφος, όπως φαίνεται από το πιλοτικό πρόγραμμα του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιολάδου που βοηθά τους ελαιοκαλλιεργητές να κερδίσουν πιστώσεις για βιώσιμη διαχείριση της γης.

Ορισμένοι παρατηρητές σημείωσαν ότι η τελική συμφωνία ακολούθησε έντονες διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών μελών, με τη Le Monde και άλλους να την περιγράφουν ως προϊόν παραχωρήσεων περισσότερο παρά συναίνεσης. Οι επικριτές επισήμαναν την ευελιξία που παραχωρήθηκε στην Ιταλία, επιτρέποντας έως και το 5% των μειώσεών της να προέρχεται από διεθνείς πιστώσεις, καθώς και μια ρήτρα για την επανεξέταση των στόχων κάθε δύο χρόνια.

Παρά αυτές τις συμβιβαστικές λύσεις, αρκετοί οργανισμοί και κυβερνήσεις υποδέχτηκαν θετικά τον στόχο για το 2040. Στην Ισπανία, ομάδες δημόσιας υγείας το χαρακτήρισαν «ένα αποφασιστικό βήμα για τη δημόσια υγεία», ενώ στη Γερμανία, η ένωση του ενεργειακού κλάδου BDEW δήλωσε ότι η συμφωνία προσφέρει επενδυτική βεβαιότητα. Γάλλοι αξιωματούχοι εξήραν επίσης τη συμφωνία, με την υπουργό Περιβάλλοντος Monique Barbut να εκφράζει την ικανοποίησή της για τη διατήρηση του στόχου του 90%.

«Στη COP30 αυτή την εβδομάδα, θα επιβεβαιώσουμε την ισχυρή δέσμευσή μας στη Συμφωνία του Παρισιού», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. «Η παγκόσμια μετάβαση στην καθαρή ενέργεια είναι σε εξέλιξη και μη αναστρέψιμη. Προτεραιότητά μας είναι να διασφαλίσουμε ότι αυτή η μετάβαση θα είναι δίκαιη, χωρίς αποκλεισμούς και ισότιμη».

Επίσημες πληροφορίες για την COP30 είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο της UNFCCC, ενώ σχετικές ενημερώσεις που έχουν συγκεντρωθεί από τα Ηνωμένα Έθνη βρίσκονται εδώ.