Η COP30 ολοκληρώνεται χωρίς να επιτευχθεί η σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, ενώ το παγκόσμιο χάσμα διευρύνεται

Η COP30, μία από τις πιο αμφιλεγόμενες διασκέψεις των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα τα τελευταία χρόνια, πραγματοποιήθηκε στο Μπελέμ, στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου στη Βραζιλία.

Παρέστησαν αντιπροσωπείες από 194 χώρες, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες απουσίαζαν αισθητά για πρώτη φορά σε τρεις δεκαετίες συνεδριάσεων της COP.

Οι διαπραγματευτές συμφώνησαν να ενισχύσουν τη χρηματοδότηση για το κλίμα και να επιταχύνουν την εφαρμογή της Συμφωνίας του Παρισιού για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Ωστόσο, για άλλη μια φορά, η κεντρική διαμάχη περιστράφηκε γύρω από τη μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα όπως ο άνθρακας, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Μια συμμαχία περισσότερων από 80 χωρών, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών της Ε.Ε. και της Κολομβίας, πίεσε για έναν σαφή οδικό χάρτη απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα στην τελική συμφωνία. Περισσότερες από 80 άλλες χώρες, με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία, που παράγει πετρέλαιο, αντιτάχθηκαν σθεναρά στο μέτρο.

Ως αποτέλεσμα, το τελικό κείμενο της COP30 δεν περιείχε καμία ρητή αναφορά στην πλήρη κατάργηση των ορυκτών καυσίμων.

«[Η COP30 αποκάλυψε] μια ολοένα και πιο έντονη σύγκρουση στο επίκεντρο της παγκόσμιας κλιματικής πολιτικής: μεταξύ εκείνων που αποδέχονται το επιστημονικό γεγονός ότι, για να αντιμετωπιστεί η κλιματική αλλαγή, ο κόσμος πρέπει να απεξαρτηθεί από τα ορυκτά καύσιμα κατά τις επόμενες δεκαετίες, και εκείνων που αντιστέκονται ενεργά σε αυτό, επιδιώκοντας τα βραχυπρόθεσμα ενεργειακά τους συμφέροντα», δήλωσε ο Michael Jacobs, καθηγητής πολιτικής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ.

Στην 30ετή ιστορία των διασκέψεων του ΟΗΕ για το κλίμα, μια συγκεκριμένη αναφορά στην απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα εμφανίστηκε μόνο μία φορά — στα έγγραφα της COP28 που υιοθετήθηκαν το 2023. Στην COP29 δεν επιτεύχθηκε συναίνεση για τη σταδιακή κατάργηση, και το αδιέξοδο παρέμεινε στο Μπελέμ.

Μετά από ημέρες διαπραγματεύσεων, οι συμμετέχοντες στην COP30 συμφώνησαν να ιδρύσουν έναν «παγκόσμιο επιταχυντή υλοποίησης», έναν μηχανισμό υψηλού επιπέδου για την επιτάχυνση της δράσης για το κλίμα εν όψει της COP31 του επόμενου έτους.

«Ο Επιταχυντής θα δώσει προτεραιότητα σε δράσεις με το μεγαλύτερο δυναμικό κλίμακας και ταχύτητας στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης του μεθανίου και της απομάκρυνσης του άνθρακα μέσω λύσεων βασισμένων στη φύση», δήλωσε η βραζιλιάνικη προεδρία της COP30.

Ο μηχανισμός θα βοηθήσει επίσης τις χώρες να ενισχύσουν τα εθνικά τους σχέδια δράσης για το κλίμα, ή NDC, με στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Η προεδρία ανακοίνωσε επίσης σχέδια για την ανάπτυξη δύο σημαντικών οδικών χαρτών: ενός για την επίτευξη μιας «δίκαιης μετάβασης» σε μια οικονομία χωρίς ορυκτά καύσιμα και ενός άλλου για την αναστροφή της αποδάσωσης.

«Οι αιφνιδιαστικοί οδικοί χάρτες ήταν μια προσπάθεια της βραζιλιάνικης προεδρίας να εστιάσει την προσοχή όλων στο δρόμο προς τα εμπρός», δήλωσε ο Peter Liese του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος.

Χιλιάδες διαδηλωτές, μεταξύ των οποίων ακτιβιστές για το κλίμα, αυτόχθονες κοινότητες, ποδηλάτες, μοναχοί και φεμινιστικές οργανώσεις, διαδήλωσαν στο Μπελέμ απαιτώντας πιο αποφασιστική δράση για το κλίμα.

Γνωστή ως «Η Μεγάλη Λαϊκή Πορεία», ήταν η πρώτη δημόσια διαμαρτυρία για το κλίμα σε σύνοδο κορυφής του ΟΗΕ από το 2021. Οι τρεις προηγούμενες COP πραγματοποιήθηκαν σε χώρες όπου απαγορεύονται οι δημόσιες διαδηλώσεις — την Αίγυπτο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Αζερμπαϊτζάν.

Η φετινή συγκέντρωση φιλοξένησε επίσης τη μεγαλύτερη αντιπροσωπεία αυτοχθόνων πληθυσμών στην ιστορία της COP, με περισσότερους από 3.000 εκπροσώπους να παρευρίσκονται.

«Οι αυτόχθονες πληθυσμοί θέλουν να συμμετέχουν, όχι απλώς να εμφανίζονται», δήλωσε η Σόνια Γκουατζατζάρα, υπουργός για τους αυτόχθονες πληθυσμούς της Βραζιλίας. «Μέχρι στιγμής, οι επενδύσεις που προωθούνται από τις αποφάσεις της COP δεν έχουν αποφέρει αποτελέσματα – ο στόχος του 1,5 °C ξεφεύγει από το πεδίο εφικτού».

Σύμφωνα με μια προκαταρκτική εκτίμηση των Ηνωμένων Εθνών, οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου θα μπορούσαν να μειωθούν κατά 12% έως το 2035. Ωστόσο, ο στόχος του περιορισμού της αύξησης της θερμοκρασίας σε 1,5 °C πάνω από τα προ-βιομηχανικά επίπεδα παραμένει αβέβαιος. Μια πλήρης ανάλυση είναι διαθέσιμη στην Έκθεση Σύνοψης των NDC του 2025.

Η COP31 είναι ήδη έτοιμη να ανοίξει νέους ορίζοντες: η σύνοδος κορυφής του 2026 θα πραγματοποιηθεί στην Τουρκία τον Νοέμβριο και θα προεδρεύσει η Αυστραλία — ένας ασυνήθιστος διαπεριφερειακός συνδυασμός στην ιστορία των κλιματικών συνομιλιών.