Οι αγρότες καταπολεμούν την επιδημία της Xylella στη Μαγιόρκα
Οι νησιώτες καλούνται να λάβουν οδυνηρές αποφάσεις για τον τρόπο εξάλειψης της νόσου, καθώς οραματίζονται ένα τοπίο χωρίς βλάστηση. Η εξάπλωση της νόσου στην ηπειρωτική Ισπανία θεωρείται αναπόφευκτη.
Τον Νοέμβριο του 2016 επιβεβαιώθηκε η πρώτη περίπτωση Xylella fastidiosa
στη Μαγιόρκα. Λιγότερο από ένα χρόνο αργότερα, έχουν αναφερθεί πάνω από 400 κρούσματα σε όλες τις Βαλεαρίδες Νήσους.
Και ο αριθμός των μολυσμένων δέντρων αυξάνεται με ρυθμό 40 την εβδομάδα, σύμφωνα με τις αρχές του ισπανικού μεσογειακού αρχιπελάγους.
Σε ολόκληρη την Ιταλία, η οποία είναι 10 φορές μεγαλύτερη από τις Βαλεαρίδες Νήσους, έχουν εντοπίσει μόνο ένα είδος Xylella σε πέντε χρόνια. Εμείς έχουμε εντοπίσει πέντε στελέχη σε έξι μήνες.
Η Xylella fastidiosa είναι ένα βακτήριο που προσβάλλει διάφορα φυτά, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων οπωροφόρων δέντρων, αλλά έχει βρεθεί στο επίκεντρο της προσοχής επειδή είναι θανατηφόρο για τις ελιές.
Προκαλεί το λεγόμενο «σύνδρομο ταχείας παρακμής της ελιάς», μια ασθένεια που έχει αποξηραντική επίδραση στα δέντρα και οδηγεί σε ταχεία θανάτωσή τους. Ορισμένα μέσα ενημέρωσης στην Ισπανία το έχουν ονομάσει «Έμπολα της ελιάς».
Αφού προσβλήθηκαν περισσότερα από ένα εκατομμύριο δέντρα στη νότια Ιταλία και την Κορσική, η άφιξη της πανώλης στην Ισπανία — τον κύριο παραγωγό ελαιολάδου στον κόσμο — θεωρήθηκε θέμα χρόνου.
Τώρα, στις Βαλεαρίδες Νήσους, εκτός από τους φόβους που προκάλεσε η ασθένεια, οι τοπικές αρχές και οι αγρότες ανησυχούν επίσης για το σχέδιο εξάλειψης που προωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο περιλαμβάνει την πλήρη απομάκρυνση της βλάστησης σε ακτίνα 100 μέτρων (328 ποδιών) γύρω από κάθε μολυσμένο φυτό.
Το πρωτόκολλο της ΕΕ απαγορεύει επίσης τη φύτευση νέων δέντρων πριν αποδειχθεί ότι η περιοχή είναι απαλλαγμένη από βακτήρια για τουλάχιστον πέντε χρόνια.
Εάν εφαρμοστούν κατά γράμμα, τα μέτρα αυτά θα καταστρέψουν ουσιαστικά ένα μεγάλο μέρος της βλάστησης των Βαλεαρίδων Νήσων.
«Αυτές οι δράσεις εξάλειψης είναι δύσκολο να εφαρμοστούν. Προσπαθούμε, αλλά έχουμε 400 μολυσμένες περιοχές. Και πρέπει να εξαλείψουμε όλη τη βλάστηση σε ακτίνα 100 μέτρων γύρω από αυτές. Αυτό σημαίνει να τα κάψουμε όλα. Φανταστείτε μόνο σε όρους έκτασης για τι μιλάμε. Και αυξάνεται», δήλωσε ο Ομάρ Μπέιντας, επικεφαλής του τμήματος Φυτοϋγείας της Κυβέρνησης των Βαλεαρίδων Νήσων, στην Olive Oil Times.
«Όπως συνέβη στην Ιταλία και την Κορσική, αντιμετωπίζουμε και εμείς προβλήματα στην αυστηρή εφαρμογή της ευρωπαϊκής απόφασης. Αυτό θα σήμαινε την καταστροφή των νησιών. Διότι αυτό συμβαίνει παντού: σε δασικές εκτάσεις, καλλιεργήσιμες εκτάσεις, αστικές περιοχές… Αν εντοπιστεί μια περίπτωση σε μια γλάστρα στην πόλη της Πάλμα, πρέπει να εφαρμοστεί το ίδιο ακριβώς πρωτόκολλο. Μιλάμε για κάθε είδους φυτά: από ελαιόδεντρα μέχρι δενδρολίβανο», εξήγησε.
Το βακτήριο Xylella fastidiosa δεν προσβάλλει μόνο τις ελιές. Μπορεί να φιλοξενηθεί από σχεδόν 400 είδη φυτών. Μέχρι στιγμής, στις Βαλεαρίδες Νήσους, έχει ανιχνευθεί σε δεκαπέντε από αυτά.
«Έχουμε εντοπίσει το βακτήριο σε αγριελιές, ελιές, αμυγδαλιές, δαμασκηνιές, κερασιές, δενδρολίβανα, πικροδάφνες, αμπέλια, συκιές...», επισήμανε ο Beidas.
«Είναι σημαντικό να τονίσουμε την τεράστια γενετική ποικιλομορφία των βακτηρίων που έχουμε εδώ. Σε ολόκληρη την Ιταλία, η οποία είναι 10 φορές μεγαλύτερη από τις Βαλεαρίδες Νήσους, έχουν εντοπίσει μόνο ένα είδος Xylella σε πέντε χρόνια. Εμείς έχουμε εντοπίσει πέντε στελέχη σε έξι μήνες», πρόσθεσε.
Όταν ρωτήθηκε ποιες εναλλακτικές λύσεις υπάρχουν για την καταπολέμηση της νόσου αντί της εξάλειψης όλης της βλάστησης γύρω από τα μολυσμένα δείγματα, ο εμπειρογνώμονας πρότεινε ένα σχέδιο περιορισμού αντί για ένα σχέδιο εξάλειψης: ένα σύνολο μέτρων που θα επέτρεπε στις τοπικές αρχές να εξαλείψουν όχι όλα, αλλά μόνο ορισμένα φυτά.
Η περιφερειακή κυβέρνηση των Βαλεαρίδων Νήσων έχει ήδη ζητήσει από την ισπανική κυβέρνηση και την ΕΕ να αλλάξουν το πρωτόκολλο ώστε να επιτρέψουν αυτή την λιγότερο δραστική προσέγγιση.
«Αυτό θα μας έδινε λίγο περισσότερο περιθώριο ελιγμών. Ωστόσο, αυτό δεν θα συμβεί πριν από τα μέσα του 2018. Η ΕΕ δεν εγκρίνει σχέδια περιορισμού, εκτός αν αποδείξετε ότι έχετε προσπαθήσει ανεπιτυχώς να εξαλείψετε τη νόσο για δύο χρόνια», δήλωσε ο Beidas.
Αν και η ασθένεια έχει εξαπλωθεί και στις τρεις κύριες Βαλεαρίδες Νήσους, η σοβαρότητα της κατάστασης διαφέρει από το ένα νησί στο άλλο.
Στη Μαγιόρκα, όπως επισήμανε ο Beidas, τα περισσότερα από τα 50-60 κρούσματα που έχουν εντοπιστεί σε ελαιόδεντρα ανήκουν σε ένα υποείδος του Xylella fastidiosa που ονομάζεται Multiplex, ένα στέλεχος που δεν σκοτώνει τα δέντρα. Έτσι, οι προσπάθειες για την εξάλειψή του από αυτό το νησί επικεντρώνονται στις αμυγδαλιές, οι οποίες έχουν πληγεί περισσότερο από το βακτήριο.
Οι αγρότες στο μεγαλύτερο και πιο πυκνοκατοικημένο νησί αυτού του μεσογειακού αρχιπελάγους ανησυχούν για την εξάπλωση της νόσου.
«Η κατάσταση χειροτερεύει αναμφίβολα. Ζητούμε από τις αρχές να συναντηθούν με τους εκπροσώπους του αγροτικού τομέα, καθώς είμαστε οι πιο πληγμένοι, για να συζητήσουν την κατάσταση, ώστε να επιβεβαιώσουν ότι είναι τόσο σοβαρή όσο τη βλέπουμε», δήλωσε ο Gabriel Biel, γενικός γραμματέας της Ένωσης Αγροτών (Unió de Pagesos) της Μαγιόρκα.
«Πρέπει να εφαρμόσουμε μηχανισμούς προστασίας: τι μπορούμε να κάνουμε για να σταματήσουμε την ασθένεια και να θεραπεύσουμε τα δέντρα και ποιες προληπτικές ενέργειες πρέπει να λάβουμε. Είναι επίσης σημαντικό να γνωρίζουμε πόσα δέντρα πρέπει να ξεριζώσουμε και πώς. Δεν το γνωρίζουμε ακόμα. Θα καθίσουμε όλοι μαζί για να βρούμε λύσεις», δήλωσε στην Olive Oil Times.
Σε σύγκριση με τη Μαγιόρκα, η κατάσταση στην Ίμπιζα, το δεύτερο πιο πυκνοκατοικημένο νησί, είναι πολύ πιο δραματική.
«Το στέλεχος στην Ίμπιζα κατάφερε να εξαπλωθεί πολύ γρήγορα και ακόμη και ελαιόδεντρα ηλικίας εκατοντάδων ή χιλιάδων ετών έχουν καταστραφεί και έχουν πεθάνει», είπε ο Beidas.
Παρόλο που από τις αρχές του 2017 ισχύει απαγόρευση εξαγωγής οποιουδήποτε φυτικού υλικού από τις Βαλεαρίδες Νήσους, προκειμένου να προληφθεί η εξάπλωση του βακτηρίου, οι πρώτες περιπτώσεις Xylella fastidiosa είχαν ήδη εντοπιστεί τον Ιούλιο σε αμυγδαλιές στην περιοχή της Βαλένθια, στην ανατολική Ισπανία.
Η μετάδοση από τα νησιά στην ηπειρωτική Ισπανία θεωρείται «αναπόφευκτη».