Δίνοντας νέα ζωή σε αιωνόβια ελαιόδεντρα στην Ισπανία

Η περιοχή της Σένια, στα μισά του δρόμου μεταξύ Βαρκελώνης και Βαλένθιας, είναι γνωστή ως η γη των χιλιετών ελαιόδεντρων στην Ισπανία.

Σε αυτή την έκταση που δεν ξεπερνά τα 50 χιλιόμετρα, μόλις μερικές δεκάδες χιλιόμετρα προς το εσωτερικό από τη μεσογειακή ακτή της κεντρικής Ισπανίας, υπάρχουν πάνω από 4.900 ελαιόδεντρα που πιστεύεται ότι είναι άνω των 1.000 ετών.

Η Taula del Sénia, ένας τοπικός οργανισμός που καλύπτει 27 δήμους στις περιοχές της Καταλονίας, της Βαλένθια και της Αραγωνίας, ξεκίνησε μια επίσημη απογραφή αυτών των αρχαίων δέντρων το 2009. Ωστόσο, πρόκειται για μια εργασία που βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς πολλά από αυτά έχουν εγκαταλειφθεί εδώ και καιρό.

Για να καταχωρηθεί ένα ελαιόδεντρο ως χιλιετές, η διάμετρος του κορμού του πρέπει να είναι μεγαλύτερη από 3,5 μέτρα σε ύψος 1,3 μέτρων. Η πλειονότητα των δειγμάτων ανήκει σε μια τοπική ποικιλία ελαιόδεντρων γνωστή ως «Farga».

Το Πολυτεχνείο της Μαδρίτης χρονολόγησε δύο από αυτά τα δέντρα με μια τεχνική μέτρησης με λέιζερ. Σύμφωνα με τη μελέτη αυτή, ένα από αυτά, γνωστό ως «la Farga de l’Arión», φυτεύτηκε την εποχή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Α΄, πριν από περισσότερα από 1.700 χρόνια.

Το άλλο, γνωστό ως «la Farga del Pou del Mas», χρονολογείται από το πρώτο μισό του 9ου αιώνα, όταν η ισλαμική Ιβηρική χερσόνησος κυβερνιόταν από τον εμίρη Αμπντ αρ-Ραχμάν Β'.

Η απογραφή αποτέλεσε βασικό εργαλείο για την ευαισθητοποίηση σχετικά με την πολιτιστική και οικονομική αξία αυτών των στοιχείων της πολιτιστικής κληρονομιάς, τα οποία είχαν αγνοηθεί, αν όχι παραμεληθεί, για χρόνια.

«Τα χιλιετή ελαιόδεντρα είχαν ξεχαστεί μέχρι τα τελευταία χρόνια. Οι αγρότες της περιοχής είχαν την άποψη ότι ήταν δύσκολο να καλλιεργηθούν και ότι η συγκομιδή τους απαιτούσε περισσότερο χρόνο. Βλέπαμε αυτά τα δέντρα κάθε μέρα, αλλά δεν τους δίναμε μεγάλη προσοχή», είπε η Adell.

«Το πρόγραμμά μας, Millenary Olive Trees of the Sénia, έχει αλλάξει πολύ τα πράγματα. Οι απόψεις έχουν αλλάξει δραματικά. Τώρα αυτά τα ελαιόδεντρα αγαπιούνται από τους ντόπιους ως δική τους κληρονομιά», πρόσθεσε.

Οι χιλιετείς ελιές συχνά αγοράζονταν και πωλούνταν ως καλλωπιστικά φυτά για κήπους. Αν και αυτή η εμπορία απαγορεύτηκε στη Βαλένθια το 2006, εξακολουθεί να είναι νόμιμη στην Καταλονία.

Ωστόσο, η αντίληψη για αυτό το εμπόριο έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό στην περιοχή.

«Το πρόγραμμά μας ξεκίνησε επειδή ανησυχούσαμε βλέποντας αυτά τα ελαιόδεντρα να ξεριζώνονται για να πωληθούν. Το θεωρούσαμε απειλή, καθώς αισθανόμασταν ότι μας έκλεβαν την κληρονομιά μας. Τώρα, το εμπόριο και η λεηλασία έχουν μειωθεί σημαντικά. Πλέον θεωρείται ντροπή, καθώς δεν είναι αποδεκτό», είπε η Adell.

Το 2016, το εμπόριο των χιλιετών ελαιόδεντρων αποτέλεσε το θέμα της ισπανικής ταινίας «El Olivo» (Το ελαιόδεντρο, 2016), της Ιθιάρ Μπολάιν, η οποία απεικονίζει τον αγώνα μιας οικογένειας να ανακτήσει ένα δείγμα που είχε μεταφερθεί στη Γερμανία.

Ωστόσο, εκτός από την αναγνώριση της πολιτιστικής τους αξίας από τους αγρότες της περιοχής, η αύξηση της κερδοφορίας του ελαιολάδου που παράγεται από χιλιετή ελαιόδεντρα έχει επίσης συμβάλει στη διατήρησή τους.

Προς το παρόν, υπάρχουν οκτώ τοπικοί παραγωγοί με την ετικέτα «ελαιόλαδο χιλιετών ελαιόδεντρων».

Ο Amador Peset, ένας νεαρός από το χωριό Traiguera, άρχισε να ανακτά χιλιετή ελαιόδεντρα και να τα επαναφέρει στην παραγωγή πριν από τέσσερα χρόνια, αφού έχασε τη δουλειά του ως ξυλουργός κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης στην Ισπανία.

«Στην αρχή, οι άνθρωποι με έβλεπαν σαν να ήμουν τρελός. Δεν είναι φυσιολογικό ένας νεαρός να αρχίζει να καθαρίζει και να απομακρύνει τα ζιζάνια από δέντρα που είχαν εγκαταλειφθεί. Όμως, όταν βλέπουν ότι υπάρχει διέξοδος, ότι μπορεί να βρεθεί λύση και ότι αυτό το λάδι μπορεί να πωληθεί, σε βλέπουν με διαφορετικό μάτι», δήλωσε ο Peset στην Olive Oil Times.

Το έργο των χιλιετών ελαιόδεντρων διαθέτει δύο υπαίθρια μουσεία σε περιοχές με ιδιαίτερη πυκνότητα χιλιετών ελαιόδεντρων στα χωριά Ulldecona και La Jana, ενώ περιλαμβάνει επίσης τοπικά εστιατόρια που χρησιμοποιούν το λάδι Farga στα παραδοσιακά πιάτα τους.

---