Σχεδόν το ήμισυ των γεωργικών εκτάσεων στην Ευρώπη αντιμετωπίζει παράγοντες διάβρωσης
Η αξιολόγηση του εδάφους και τα μέτρα διατήρησής του αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία λόγω της κλιματικής αλλαγής. Οι ορθές γεωργικές πρακτικές θα μπορούσαν να μειώσουν τη διάβρωση που προκαλείται από την καλλιέργεια, το νερό και τον άνεμο.
Ο σωρευτικός αντίκτυπος της καλλιέργειας, των εργασιών συγκομιδής και της διάβρωσης από το νερό και τον άνεμο αξιολογήθηκε για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκή κλίμακα, με σκοπό να προσδιοριστούν οι συνέπειες αυτών των παραγόντων στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις.
Μια νέα έκθεση που δημοσιεύθηκε στο Nature Sustainability δείχνει ότι σχεδόν το ήμισυ των ευρωπαϊκών γεωργικών εκτάσεων αντιμετωπίζει τουλάχιστον έναν παράγοντα διάβρωσης του εδάφους.
Σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (JRC), το οποίο συνέταξε τη μελέτη, υπάρχουν περίπου 100 εκατομμύρια εκτάρια καλλιεργήσιμης γης στην Ε.Ε.
Δείτε επίσης: Μελέτη ρίχνει φως στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων«Οι εκτιμήσεις μας δείχνουν ότι 43 εκατομμύρια εκτάρια είναι ευάλωτα σε έναν μόνο παράγοντα διάβρωσης, 15,6 εκατομμύρια εκτάρια σε δύο παράγοντες και 0,81 εκατομμύρια εκτάρια σε τρεις ή περισσότερους παράγοντες», έγραψαν οι ερευνητές. «Περίπου 3,2 εκατομμύρια εκτάρια καλλιεργήσιμης γης είναι ευάλωτα στην πιθανή αλληλεπίδραση αυξημένων πλημμυρών, ξηρασίας, διάβρωσης από το νερό και τον άνεμο».
Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι η μετατόπιση του εδάφους από το νερό είναι η σημαντικότερη μορφή διάβρωσης, αντιπροσωπεύοντας το 51% της συνολικής μετατόπισης και αφορά το 57% της συνολικής έκτασης.
«Η μετατόπιση του εδάφους λόγω της διάβρωσης από το νερό στην Ε.Ε. εκτιμάται ότι ισοδυναμεί με μετατόπιση εδάφους 1 εκατοστού ετησίως από μια έκταση διπλάσια από το μέγεθος του Βελγίου», έγραψαν οι ερευνητές.
Η έρευνα προσδιόρισε επίσης την καλλιέργεια ως τον δεύτερο μεγαλύτερο παράγοντα μετατόπισης του εδάφους, αντιπροσωπεύοντας το 36% του συνόλου. Η διάβρωση από τον άνεμο και η συγκομιδή των καλλιεργειών ακολούθησαν αμέσως μετά, με 10% και 2,7% αντίστοιχα.
Η κατανόηση και η αξιολόγηση της διάβρωσης του εδάφους είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της παραγωγής τροφίμων και του περιβάλλοντος, καθώς το έδαφος αποτελεί το θεμέλιο της γεωργίας και των οικοσυστημάτων.
Σύμφωνα με το JRC, οι αλλαγές στην ποιότητα του εδάφους «επηρεάζουν την παροχή τροφίμων, την ύδρευση και τη ρύθμιση της ροής του νερού, καθώς και τη δέσμευση άνθρακα. Το καλό έδαφος αποτελεί μια σημαντική μικροβιακή γενετική δεξαμενή από την οποία αντλούμε βιοϊατρικούς πόρους· η χαμηλότερη ποιότητα του εδάφους θέτει υπό αμφισβήτηση αυτή τη διαδικασία».
Η διάβρωση του εδάφους έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της γεωργικής παραγωγικότητας, μειώνει τη σταθερότητα του εδάφους, αλλάζει τη δομή του εδάφους και μειώνει τη βιολογική ικανότητα του εδάφους και την κατακράτηση νερού.
Η διάβρωση οδηγεί επίσης στην απώλεια θρεπτικών συστατικών του εδάφους και βλάπτει «όλες τις βασικές λειτουργίες του εδάφους, όχι μόνο την παραγωγικότητά του», σημείωσαν οι ερευνητές.
Οι ερευνητές του JRC δήλωσαν ότι η μελέτη αποτελεί ένα σύνολο προβλέψεων που θα πρέπει να χρησιμεύσει ως βάση για την ανάπτυξη «ενός αποτελεσματικού στρωματοποιημένου δικτύου παρακολούθησης και την ενημέρωση για στοχευμένες στρατηγικές μετριασμού στο πλαίσιο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής 2023–2027».
Η Κοινή Γεωργική Πολιτική είναι ένα πρόγραμμα επιδοτήσεων της Ε.Ε. που έχει σχεδιαστεί για να «υποστηρίζει τους αγρότες και να βελτιώνει τη γεωργική παραγωγικότητα».
Για την αντιμετώπιση της διάβρωσης του εδάφους, οι ερευνητές συνέστησαν τη μείωση της έντασης της καλλιέργειας και την αύξηση της φυτικής κάλυψης στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις. «Αυτές οι ενέργειες είναι επωφελείς για τη λειτουργική αγροβιοποικιλότητα του γεωργικού συστήματος», έγραψαν.
Η τήρηση αυτών των συστάσεων και άλλων ορθών γεωργικών πρακτικών θα μπορούσε να μειώσει τη διάβρωση από την καλλιέργεια κατά 27%, τη διάβρωση από το νερό κατά 20% και τη διάβρωση από τον άνεμο κατά 9%.
Οι ερευνητές δήλωσαν ότι η αξιολόγηση του εδάφους και τα μέτρα διατήρησης θα αποκτήσουν όλο και μεγαλύτερη σημασία λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Το JRC ανέφερε ότι η τρέχουσα αξιολόγηση της διάβρωσης του εδάφους είναι η πρώτη του είδους της και θεωρείται βάση για την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος παρακολούθησης της υγείας του εδάφους στην ήπειρο.
«Η Ευρώπη κινείται προς έναν πιο έντονο υδρολογικό κύκλο, ο οποίος θα επιδεινώσει τις επιπτώσεις της διάβρωσης... η μελλοντική γεωγραφία και οι ρυθμοί διάβρωσης ενδέχεται να μεταβληθούν σημαντικά λόγω της κλιματικής αλλαγής», έγραψαν.
«Ο δρόμος προς ένα βιώσιμο, ουδέτερο ως προς τις εκπομπές άνθρακα και φιλικό προς τη βιοποικιλότητα σύστημα γεωργίας, το οποίο προωθείται στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ, περνά μέσα από μια θεματική στρατηγική για την προστασία του εδάφους από πολλαπλές ταυτόχρονες διαδικασίες διάβρωσης», πρόσθεσαν οι ερευνητές.
Το JRC ανέφερε ότι επί του παρόντος υπάρχουν μόνο λίγα προγράμματα έρευνας για τη διάβρωση του εδάφους σε παγκόσμιο επίπεδο, ιδίως η Εθνική Συνεργατική Έρευνα των Ηνωμένων Πολιτειών και το Κινεζικό Εθνικό Γενικό Πρόγραμμα Έρευνας για τη Διατήρηση του Εδάφους και των Υδάτων.
Η νέα έρευνα θα ενταχθεί στη «Στρατηγική της Ε.Ε. για το έδαφος έως το 2030» που θεσπίστηκε πέρυσι για την αντιμετώπιση της υποβάθμισης του εδάφους.