Προστασία των χιλιετών δέντρων της Ιταλίας

Σε ορισμένες περιοχές της Ιταλίας, δεν είναι ασυνήθιστο να συναντήσει κανείς μεγαλοπρεπή ελαιόδεντρα ηλικίας άνω των χίλιων ετών.

Οι τεράστιες διαμέτρους, οι στριμμένοι κορμοί και τα σχήματα τους, που έχουν διαμορφωθεί μέσα στους αιώνες, γοητεύουν τους τουρίστες, ενώ ταυτόχρονα έχουν συμβολική σημασία για τις τοπικές κοινότητες, ως μέρος των συλλογικών αναμνήσεων και παραδόσεων.

Σιωπηλοί μάρτυρες της ιστορίας, αυτοί οι γίγαντες αποτελούν ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα της ανθεκτικότητας της φύσης, ικανή να επιβιώσει από παγετούς, ξηρασία, πυρκαγιές και κεραυνούς, οι οποίοι είναι γνωστό ότι μπορούν να σπάσουν τους κορμούς των δέντρων στα δύο.

Δείτε επίσης: Τα μνημειώδη ελαιόδεντρα της Σικελίας προσφέρουν μια ματιά στην ιστορία του νησιού

Ωστόσο, υπό ορισμένες συνθήκες, μπορούν να καρποφορούν για εκατοντάδες χρόνια, αποδίδοντας πολύτιμο λάδι.

Με την πάροδο των χρόνων, σε μερικά από αυτά τα δέντρα έχουν δοθεί ονόματα, όπως η «Βασίλισσα του Σαλέντο» στην Απουλία. Για περισσότερα από 1.400 χρόνια, το φύλλωμά της σκιάζει τη γύρω περιοχή και, όπως λένε οι ντόπιοι, όποιος έρχεται να αγγίξει τον φλοιό της, νιώθει να τον περιβάλλει μια ισχυρή ενέργεια.

Στη συνέχεια, υπάρχει η «Ελιά της Μάγισσας» στην Τοσκάνη, ένα δέντρο 1.700 ετών που στέκεται σε έναν ελαιώνα στο Γκροσέτο. Το αρχαίο δέντρο οφείλει το όνομά του σε έναν μύθο που λέει ότι οι μάγισσες συνήθιζαν να συγκεντρώνονται γύρω του για να εκτελούν τις μαγικές τους τελετές.

Με εκτιμώμενη ηλικία 4.000 ετών, ο «Πατριάρχης της Φύσης» στο Λούρας της Σαρδηνίας θεωρείται ένα από τα παλαιότερα ελαιόδεντρα της Ιταλίας, ανταγωνιζόμενο για την πρωτιά το «Ολιβόνε» (που σημαίνει κυριολεκτικά «το μεγάλο ελαιόδεντρο») στην Παλομπάρα Σαμπίνα, λίγα χιλιόμετρα μακριά από τη Ρώμη.

Μετά από ένα ατύχημα που ξερίζωσε μέρος του κορμού το 2009, οι κάτοικοι της περιοχής κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες για τη διατήρηση και την αποκατάσταση του χιλιετούς δέντρου.

Το να βγάζουν φωτογραφία κάτω από το μεγαλοπρεπές φύλλωμά του αποτελεί τοπική παράδοση για τα νεαρά ζευγάρια την ημέρα του γάμου τους και έχει ως στόχο να φέρει ειρήνη και ευημερία στο μέλλον τους.

Αυτά τα δέντρα, που αποτελούν κληρονομιά που πρέπει να προστατευθεί και να αξιοποιηθεί, απειλούνται πλέον από την κλιματική αλλαγή και τη διαχείριση της γης.

Για παράδειγμα, μια τεράστια πυρκαγιά τον Ιούλιο του 2021 κατέστρεψε την εντυπωσιακή ελιά Sa Tanca Manna στο Cuglieri της Σαρδηνίας. Ωστόσο, μετά από την εξαιρετική εργασία αποκατάστασης που πραγματοποίησε μια ομάδα βοτανολόγων και εθελοντών, νέοι βλαστοί έχουν βλαστήσει από τον κορμό του δέντρου.

«Πολλοί είπαν ότι σπαταλούσαμε τον χρόνο μας προσπαθώντας να το αναζωογονήσουμε», δήλωσε ο Gianluigi Bacchetta, διευθυντής του βοτανικού κήπου του Πανεπιστημίου του Κάλιαρι. «Αντίθετα, βασίσαμε τη στρατηγική μας σε μια σειρά ενεργειών που αποδείχθηκαν επιτυχείς, συνδυάζοντας την επίστρωση με φυτόχωμα, την επείγουσα άρδευση, την προσθήκη αμινοξέων για την τόνωση της αποκατάστασης της λειτουργικότητας των ριζών, καθώς και την προστασία του κορμού με φύλλα γιούτας και ένα επάνω κάλυμμα για να προσομοιώσουμε την κορώνα που είχε χαθεί».

Σε όλη τη χώρα, τοπικές εθελοντικές οργανώσεις αναλαμβάνουν την ευθύνη για την προστασία και την αποκατάσταση αυτών των δέντρων, διαδίδοντας παράλληλα την κουλτούρα του αργού τουρισμού και της διατήρησης του τοπίου.

Ο Enzo Suma είναι ένας από τους ιδρυτές της Millenari di Puglia, μιας ένωσης με έδρα το Ostuni, στην επαρχία του Brindisi, η οποία ασχολείται με την περιβαλλοντική εκπαίδευση για περισσότερα από 10 χρόνια.

«Η Απουλία είναι η ιταλική περιφέρεια με τον μεγαλύτερο αριθμό μνημειακών ελαιόδεντρων: 350.000, σύμφωνα με τον περιφερειακό κατάλογο που είναι διαθέσιμος στον ιστότοπο της Περιφέρειας Απουλίας», είπε. «Εργαζόμαστε για την προστασία αυτού του μοναδικού τοπίου οργανώνοντας εκδρομές και ξεναγήσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, καθώς και δραστηριότητες διάδοσης ειδικά αφιερωμένες στα σχολεία».

«Χιλιάδες άνθρωποι έχουν ήδη συμμετάσχει στις εκδηλώσεις μας: ένα μεγάλο μέρος είναι μαθητές, αλλά και οικογένειες, τουρίστες και πολίτες», πρόσθεσε ο Suma.

Με στόχο την αναβάθμιση της αξίας του ελαιολάδου που παράγεται στην περιοχή από μνημειώδη δέντρα, ο σύλλογος συνεργάζεται επίσης με άλλες χώρες της Μεσογείου, όπως η Ισπανία.

Η Millenari di Puglia συνεργάστηκε πρόσφατα με έναν παρόμοιο οργανισμό στη Σένια της Καταλονίας για να διοργανώσει το βραβείο Giants of Puglia, έναν διαγωνισμό με σκοπό να επιστήσει την προσοχή στα χιλιετή δέντρα της περιοχής.

• Ιταλικό Υπουργείο Γεωργικών, Διατροφικών και Δασικών Πολιτικών

---